باسهال شود ، بهبود مىيابد ، هركس كه پيشابش زياد شد مدفوعش كم مىگردد و كسى كه شكمش نرم و ليز شود بايد روزى فقط يك بار و يا در دو روز سه بار و به اندازه كم غذا بخورد و يا اگر در يك روز دو بار غذا بخورد ( نهار و شام ) بين آنها چيزى نبايد بخورد و بدانكه بيشتر بيرون‌رويها از تخمه سرچشمه مىگيرد . فصل قى و اسهال توأم ( هيضه ) هيضه بيرون راندن صفراء از راه قى و اسهال است كه بطور ناگهانى و گاهى هم از پرخورى پيدا مىشود يا ممكن است كه غذا از نظر كيفيت فاسد شده و مواد زيان‌آورى در آن وجود يافته باشد « 1 » گاه مواد صفرائى در اثر خستگى و ورزشها بمعده مىريزد يا فسادى در هوا « 2 » پيدا مىشود كه خلطهاى بدن را گنديده مىكند در اين هنگام طبيعت آن قسمت را كه لطيفتر و آتشىتر است از راه قى و آنچه را كه غليظتر و خاكىتر است از راه اسهال بيرون مىفرستد و در اينجا مواردى را كه بسته به گنديدگى هوا نيست ذكر مىكنيم گاهى اين بيمارى بطور ناگهانى همراه با انقلاب و تهوع ، تشنگى ، اندوه اضطراب و بىقرارى پيدا مىشود كه از آن به خدا پناه مىبريم و چه‌بسا كه بدن بيك‌بار خشك مىگردد ، دستها و پاها يخ مىكند ، بينى تير مىكشد ، شقيقه‌ها بگود مىنشيند ، نبض مىافتد و بيمار بيهوش مىشود و گاه تشنج پيدا مىكند و پرده شكمش بسوى بالا كشيده مىشود . بدترين عوارض اين بيمارى تشنگى است زيرا نمىتوان داروئى به بيمار داد كه تشنگى او را فروبنشاند و

--> ( 1 ) ظاهرا منظور مؤلف اعلى الله مقامه از هيضه يعنى قى و اسهال توأم آن نوع بيمارى است كه امروز آن را بنام مسموميت غذائى مىشناسند . مترجم ( 2 ) در پزشكى سنتى معتقد بودند كه بعضى بيماريها نتيجه گنديدگى هواست ف م