منصور بن محمد ابن الياس الشيرازي
13
تشريح الأبدان ( فارسي )
آن را « تشريح بالتّصوير » ، يعنى كالبدشناسى مصوّر ، « تشريح البدن » ، « تشريح الأبدان » ، « رساله در تشريح بدن انسان و كيفيّت اوضاع آن » ناميدند « 1 » . چنان كه ذكر شد ، اين رساله در سال 798 ه . ق . به اتمام رسيده و به اميرزاده پير محمّد بهادر خان تقديم شده است . اين رساله از چندين قسمت ، تشكيل يافته است : قسمت اوّل ، مربوط به شرح تقديم كتاب و بعد از آن مقدّمه است . پس از آن پنج فصل و يك خاتمه دارد . مقدمهء نسبتا مفصّل كتاب ، شامل يك بحث دينى است دربارهء حكمت خلقت نوع انسان از طرف خداوند و استدلال بر اينكه چه قسمت از اندامهاى بدن ، اوّل بار در رحم تشكيل مىشود . با فصل اوّل ، قسمت علمىتر آن آغاز مىشود . استخوانها تقريبا بهطور مفصّل مورد گفتگو قرار مىگيرند و تعداد آنها صرفنظر از استخوانهاى كنجدى و لامى ، 248 معرفى مىشود . اين عددى بوده كه كالبدشناسان اسلامى عموما پذيرفته بودهاند . سعدى ، عدد 200 را در اين زمينه ذكر مىكند : دو صد مهره در يكدگر ساختهست * كه گل مهرهاى چون تو پرداختهست « 2 » منصور در فصل دوم به شرح سلسله اعصاب مىپردازد . كالبدشناسان آن زمان اعصاب را چيزى شبيه به سرخرگها و سياهرگها مىشناختند و
--> ( 1 ) . تاريخ پزشكى ايران ، ص 374 . ( 2 ) . بوستان سعدى ( چاپ دكتر يوسفى ) ، ص 172 .