ابن جزار القيرواني

مقدمه 8

طب الفقراء والمساكين

ابو جعفر أحمد بن إبراهيم بن ابى خالد جزّار در حدود سال 285 هجرى مطابق با 898 ميلادى در قيروان از بلاد تونس در خانواده‌اى كه به فن پزشكى اشتغال داشتند به دنيا آمد . أو پزشكى را از پدر و عمّ و پزشكان همزمان خود همچون اسحق بن سليمان آموخت . زادگاه أو ، قيروان ، در آن زمان مركز مهمى از علم و ادب به شمار مىآمد ، خاصه كه إبراهيم دوم از دودمان بنى الاغلب در شهر رقاده نزديك قيروان بيت‌الحكمه‌اى به تقليد از بيت الحكمهء مأمون خليفهء عباسى تأسيس كرده و در آنجا كتابهاى نفيس و آلات و ابزار رصدى را گرد آورده بود كه مورد استفادهء دانشمندان قرار مىگرفت . ارباب تراجم ابن جزّار را به داشتن حافظه‌اى قوى و اطلاع كامل بر پزشكى و خوش‌فهمى ستوده‌اند و گفته‌اند كه أو در دهليز خانهء خود محلى را براى بيماران معين ساخته و در همان جا بخشى را اختصاص به داروخانه داده بود كه غلام أو « رشيق » داروها و معجون‌ها و مرهم‌ها را براى بيماران آماده مىساخت و چون از مال و مكنت فراوان برخوردار بود بيشتر داروها را به رايگان بين فقيران و مسكينان توزيع مىكرد . أو خود را از ارباب زر و زور دور مىداشت و در مواقع فراغ به عبادت مىپرداخت ، از همين جهت است كه قاضى صاعد اندلسى ، در كتاب طبقات الامم أو را با صفاتى همچون « حسن المذهب » ، « فاضل السّيرة » ، « صائنا للنفس » و « معتصما عن الملوك » ستوده و مالكى ، در رياض النفوس ، أو را متمايل به مذهب تشيّع و مخالف أهل سنت ياد كرده است . و اينكه أو كتابى در تاريخ دولت شيعى در آفريقا تأليف كرده و با برخى از افراد خاندان خلفاى فاطمى مصر در ارتباط بوده اين نظر را تأييد مىكند و شايد همين امر موجب شده است كه أصحاب طبقات و ارباب تراجم عنايتى به شرح احوال و ضبط آثار أو نورزيده‌اند . باوجود اين ، آثار أو از شهرت بسيار برخوردار گشته چنان كه كشاجم ، شاعر مشهور ، كه ديدارى هم از آفريقا نداشته ، كتاب معروف أو زاد المسافر را چنين ستوده است : أبا جعفر أبقيت حيّا و ميتا * مفاخر في ظهر الزمان عظاما رايت على زاد المسافر عندنا * من الناظرين العارفين زحاما ابن جزّار متجاوز از هشتاد سال عمر كرد و ، به نقل ابن العذارى مراكشى ، در كتاب المغرب ، در سال 369 از دنيا رفت . از شاگردان أو أبو حفص ابن بريق اندلسى است كه در قيروان نزد أو پزشكى را آموخت و سپس كتاب أو زاد المسافر را به اندلس آورد و گروهى از پزشكان