ملاك ، يقين به وجود هلال ، ورؤيت هم طريقي براي آن است . نه : نكتهء دقيق آن است كه شارع در مورد شروع ماه قمري ، هيچ گونه اعمال تعبّدى ننموده است . . . فقط تنها نكته‌اى را كه شرط نموده - آن هم براي وجوب صوم نه براي شروع ماه - عدم اعتماد بر شكّ ، ظن ، رأى وگمان است . پاسخ : اين كه مرقوم داشته‌اند « آن هم براي وجوب صوم نه براي شروع ماه » عجيب است ؛ زيرا شارع ظرف صوم را « شهر رمضان » مىداند . بنابراين ، اگر چيزى را براي احراز وجوب صوم شرط كرد ، شرط شروع ماه نيز خواهد بود ، ومعنى ندارد چيزى را ، مثل يقين ، براي وجوب صوم شرط كند وبراي شروع ماه شرط نداند . همچنين اگر بپذيريم شارع براي شروع ماه اعمال تعبّد نكرده است ، بايد حتما تعبير شَهْرُ رَمَضانَ ومانند آن را در كلام شارع ، بر معنايى حمل كنيم كه عرف مخاطب شارع از آن مىفهميده است ، وچنان كه گذشت عرف مخاطب شارع ، ملاك شروع « شهر » را رؤيت هلال با چشم غير مسلّح مىدانسته‌اند ، نه با چشم مسلّح ، علاوة بر اين ، مىتوان گفت : شارع با بيان أحاديث فراوان رؤيت در صدد بيان ملاك شروع ماه قمري است ، به بيانى كه گذشت چه اين را اعمال تعبّد بناميم ، چه نناميم . گفتنى است كه فقيهان بزرگ ودقيق النظري مانند محقق نائينى ، امام خمينى ، آية الله خويى وآية الله شهيد سيد محمد باقر صدر رحمهم اللّه به عدم اعتبار رؤيت با چشم مسلّح فتوا داده‌اند ، وهيچ يك به اطلاق رؤيت در روايات تمسّك نكرده‌اند ، با اينكه اطلاق وتمسّك به آن ، نخستين وجهي است كه به ذهن هر فقه‌پژوهى مىرسد ، تا چه رسد به اين بزرگان ، بنابراين تمسّك به اطلاق ، كشفى مهم به حساب نمىآيد ومعلوم است كه اين بزرگان ، اطلاق رؤيت در أحاديث را نپذيرفته‌اند . واينكه ادعا شده است كه اين بزرگان رؤيت را به رؤيت متعارف منصرف مىدانسته‌اند وبا ابطال انصراف ، مدّعاى آنان باطل مىشود ، سخنى است بىدليل . وچه بسا اين فقيهان به ادلّه‌اى كه ذكر شد رؤيت را مطلق نمىدانسته‌اند نه به دليل انصراف . ده : از شواهد ومؤيّدات اين نظريه [ اعتبار چشم مسلّح ] آن است كه اگر هلال در شب اوّل قابل رؤيت با چشم معمولى نباشد ، امّا با تلسكوپ رؤيت شود ، در صورتي كه فرداى آن شب را اوّل ماه ندانيم وبخواهيم روز بعد را به عنوان اوّل ماه بدانيم ، چنانچه اين ماه در انتها بيست وهشت روز شود ، طبق برخى از روايات وفتواى همه فقها لازم