واين بىوجه است ليكن بعضي عمل به اين طريق نموده‌اند نظر به غلبه وعادت . وآن مشكل است ومشهور بر اين تقدير شمردن تمام شهور سال است سى سى . 9 . مخفى بودن هلال در دو شب وآن علامت است از براي آنكه بعد آن دو شب شب اوّل ماه است ، چنانچه به بعضي از اخبار شاذّه نسبت داده شده . بحث سيم : [ حكم محبوس وأسير ومانند آنها ] در احكام كساني كه مسدود است بر ايشان طرق معرفت وغير ايشان . پس اگر شخصي محبوس يا أسير باشد وماه رمضان بر أو مشتبه شود وعلم به آن از براي أو ميسّر نباشد واجب است بر أو اختيار نمايد شهري را كه مظنّه دارد كه از ماه رمضان است وروزه بگيرد آن را ، واگر مظنّه ندارد وممكن است تحصيل مظنّه ، از تحصيل آن چاره‌اى نيست . پس اگر موافق شد عمل أو با واقع يا ظاهر شد بعد كه از ماه رمضان بوده است يا مستمرّ شد اشتباه ، مجزى است از أو ، واگر ظاهر شد كه پيش از ماه رمضان بوده است واجب است قضا اگر ماه رمضان منقضى شده باشد وإلّا واجب است ادا ، واگر بعض آن پيش از ماه واقع شده باشد نيز باطل است . ومثل آن است اگر واقع شده باشد موافق با روزى كه حرام باشد روزهء آن وبايد تلافى آن را بكند وأحوط لزوم اجتهاد است بعد از فراغ از روزه در تحصيل علم به موافقت با تأخير خبر ومخالفت ، هر چند اظهر عدم لزوم است . وأحوط در نيت آن است كه تعيين ادا وقضا نكند هر چند ظاهر جواز نيت ادا است وبر تقدير واقع شدن بعدا از ماه رمضان مجزى است از قضا . وظاهر فاضلين اختيار اوّل است . وبعضي ملحق نموده‌اند اين ماه مذكور را به ماه رمضان در وجوب كفّاره در افساد روزه ووجوب تتابع واتمام سى روز اگر نبينند هلال را واحكام عيد را بعد از آن از نماز وفطره ، ومستندى بر غير از لزوم تتابع ووجوب اتمام سى روز هرگاه هلال مرئى نشود ظاهر نيست ، لكن اعتبار جميع أحوط است . واگر تحصيل مظنّه ممكن نباشد أحوط بلكه اظهر تخيير ادا است در اختيار شهور ، ومراعاة فاصله در ميان دو ماه بايد بكند . وبعضي از متأخّرين حكم نموده‌اند بر اين تقدير به سقوط تكليف به صوم بر وجه ادا وبعد از انقضاى سال واجب دانسته است قضا را . وآن ضعيف است ومخالف اتّفاق شيعه است ظاهرا .