غايت تفاوت طولى آنها از ده دوازده درجه نمىگذرد ، وتفاوت عرضى هم بسيار كم است ، مگر ابتداء وانتهاى اين بلاد مثل بغداد ومشهد مقدس كه تقريبا دوازده درجه است ، وتفاوت طولى آنها است ، وظاهر اختلاف حكم آنها است . چنانكه جمعى از علماء تصريح كرده‌اند كه بناى شارع بر اين تدقيقات هيويّه نيست ، وهمين قدر كه فرموده : رؤيت هلال كه شد ماه ثابت مىشود ، بايد ما حكم كنيم ، وفرق ميان ولايات نيست ، وشارع مقدس مطلق فرموده كه رؤيت كافى است ، وخواه در اين ولايت يا ولايتي ديگر ؛ زيرا كه در قواعد مسلّمه هست كه مطلق منصرف به فرد شايع مىشود ، ودر بغداد ثابت شدن رؤيت [ به رؤيت ] در كشمير مثلا از فروض نادره است ، پس مراد شارع امرى است كه شايع است كه ثبوت رؤيت در ولايات قريبه به هم باشد . واز اين راه مىتوان گفت كه مطلقا همين كه دو بلد بسيار از هم دور باشند رؤيت أحدهما مطلقا كفايت ديگرى را نمىكند ، خواه عرض وطول آنها را بدانيم يا نه ، همچنان كه ظاهر آن است كه مشهور ميان علماى دين است از قرار تصريح بعضي از علماء . ه‍ ) تذكرة الأحباب * فصل اوّل : در روزهء ماه مبارك رمضان وواجب مىشود روزهء اين ماه بر هر كه عالم بشود به داخل شدن اين ماه . ودانستن دخول ماه به چهار چيز مىشود : اوّل : به ديدن هلال . پس هرگاه ماه [ هلال ] رمضان را ببيند ، بر أو واجب است كه روزه بگيرد ؛ خواه ديگرى هم ديده باشد يا نه ، وخواه هرگاه شهادت بدهد به ديدن ماه شهادت أو را قبول كنند يا نه ، وخواه عادل باشد يا فاسق . دويم : به گذشتن سى روز تمام از اوّل ماه سابق ، هرگاه اوّل ماه سابق معلوم باشد . پس هرگاه در صورتي كه اوّل ماه شعبان معلوم باشد ، پس سى روز از اوّل شعبان بگذرد ، واجب است كه روز سى ويكم را روزه بگيرند ؛ خواه هلال رمضان را كسى ديده باشد يا نه . وهرگاه اوّل ماه شعبان بر يك نفر معلوم باشد ، بر همان شخص واجب است كه بعد از گذشتن سى روز از اوّل شعبان روزه بگيرد .

--> ( 1 ) * . تذكرة الأحباب ، ص 74 - 81 ، مطلب دوم : در بيان اقسام روزه .