سيم : به شياع وتواتر . يعنى به شهادت دادن جمعى كثير ، به حدّى كه از شهادت آنها علم حاصل شود به بودن هلال ؛ خواه آن كساني كه شهادت داده‌اند ، همه عادل باشند يا غير عادل ، زن باشند يا مرد ، طفل يا بالغ . وبالجملة ، مناط هم رسيدن علم است از شهادت آنها . واقوا آن است كه هرگاه جميع يا جمعى شهادت بدهند كه از شهادت آنها ظنّ غالب حاصل شود به بودن هلال ، فايده ندارد وداخل شدن ماه ثابت نمىشود ، بلكه بايد آن قدر باشند كه از شهادت آنها يقين هم رسد . چهارم : به شهادت دادن دو مرد عادل . وثابت مىشود ديدن هلال به شهادت دو عادل مطلقا ؛ يعنى هرگاه خواه در آسمان مانعى باشد يا نه ، وخواه آن دو نفر از أهل همان شهري باشند كه در آنجا شهادت مىدهند ، يا از خارج شهر داخل شده باشند . وهر كه دو نفر عادل در نزد أو شهادت بدهند به ديدن هلال ماه رمضان ، واجب است بر أو روزه گرفتن وشرط نيست كه در نزد مجتهد شهادت بدهند وأو حكم كند . وبدان كه بعضي علامات ديگر هست كه قليلي از فقها به آنها نيز اعتماد كرده‌اند واز آنها حكم به دخول ماه نو كرده‌اند وحقّ آن است كه به هيچ يك از آنها دخول ماه نو ثابت نمىشود واعتماد به هيچ يك از آنها نمىتوان نمود : اوّل : حساب تقويم وقول أهل نجوم . پس هرگاه در تقويم روزى را اوّل ماه ثبت نموده باشند وهلال ديده نشود وهيچ يك از علامات سابقه هم نبوده باشد ، شرعا نمىتوان آن را اوّل ماه قرار داد . دويم : باقي ماندن ماه تا بعد از سقوط شفق غربى . يعنى در شب سىام ماه ديده نشود ودر شبى كه بعد از آن است ، هلال باقي بماند تا بعد از آنكه سرخى از جانب مغرب بر طرف شود ، هلال غروب كند . ودر اين صورت ، بعضي گفته‌اند كه حكم مىشود كه ماه سابق ، سى كم يك بوده باشد واين شب ، شب دويم ماه است ، وهرگاه ماه ، قبل از بر طرف شدن سرخى غروب كند ، حكم مىشود كه ماه سابق سى تمام بوده واين شب اوّل ماه است . « 1 » وحقّ - چنانكه مذكور شد - آن است كه اعتمادي بر اين علامت نيست وآن شبى كه ماه ديده شده ، شب اوّل ماه است ؛ خواه بعد از بر طرف شدن سرخى غروب كند ، يا قبل از آن .

--> ( 1 ) . شيخ صدوق در المقنع ، ص 183 .