وچون اين أمور دانسته شد معلوم شد ، هرگاه دو شهر در طول تفاوت فاحش داشته باشند يعنى به قدرى كه لا أقل قمر در آن قدر تفاوت ، يك درجه يا نيم درجه حركت كند - ونيم درجه حركت تقريبا در پانزده درجه تفاوت طولى حاصل مىشود - رؤيت هلال در بلد قليل الطول موجب ثبوت اوّل ماه در بلد كثير الطول نمىشود ، خصوصا اگر نهار بلد قليل الطول أطول باشد ، وهمچنين اگر نهار آنها مساوى باشند ، يا نهار قليل الطول اندك اقصر باشد . وهمچنين اگر دو بلد در قدر عرض يا جهت عرض تفاوت فاحشى داشته باشند به قدرى كه تفاوت مغرب دو شهر اين قدر باشد كه قمر به قدر مذكور تواند حركت كرد ، وآن نيز به قدرى مىشود كه نهار بلدين لا أقل به قدر دو سه ساعت تفاوت داشته باشد كه تفاوت مغربى نصف آن باشد كه قمر به قدر معتدّ به حركت بكند ، ودر صورت تعارض اختلاف طول با اختلاف عرض حكم تفاوت مىكند . وخبير در علم رياضى همهء شقوق را استنباط مىتواند بكند . وهمچنين اينكه در صورت اختلاف دو بلد رؤيت در كدام يك موجب ثبوت در ديگرى نمىشود ، ودر كدام يك موجب مىشود ؛ چه هرگاه رؤيت در بلدي موجب ثبوت هلال در بلدي ديگر نشود ثبوت آن در آن ديگر باعث ثبوت در اوّل مىشود . ووقت وحال وفا به بيان از اين ابسط نمىكند ، والّا همهء شقوق آن را بيان مىكردم ، وليكن ماهر خود مىتواند استنباط كند . چون اينها معلوم شد ، معلوم مىشود كه رؤيت هلال در بغداد كفايت ثبوت اوّل ماه در كشمير نمىكند كه عرض آنها نزديك به هم است وتقريبا بيست وپنج درجه طول بغداد كمتر است ، وهمچنين ديدن در مصر كفايت از براي بغداد نمىكند ، چه با اندك تفاوت در عرض تقريبا هفده درجه طول مصر كمتر است ، وثبوت مصر از براي مشهد مقدس كفايت نمىكند كه تقريبا سى درجه طول آنها تفاوت دارد واختلاف عرض كم است ، وديدن در صنعاء يمن كفايت ديدن در مدائن نمىكند ، چه با وجود قرب در طول قريب به نوزده درجه در عرض مختلفند ، وديدن در أصفهان كفايت ديدن نهاوند را نمىكند كه تقريبا سى ودو درجه در طول تفاوت دارند وهكذا . امّا أصفهان وكاشان وقم ورى ويزد وشيراز وتبريز ومشهد مقدس واسترآباد وبغداد وبصره وقزوين وهمدان وأمثال اينها در هر يك كفايت از براي ديگرى مىكند ، چه