تقريبا پانزده ساعت مىشود ، ودر همان روز كه شمس در اوّل سرطان باشد نهار أقصر بلد جنوبي است كه عرض جنوبي آن چهل درجه باشد وروز آنجا نه ساعت خواهد بود ، وتفاوت شش خواهد بود ، وسه ساعت آن تفاوت مغربى مىشود ، ودر اين سه ساعت قمر يك درجه ونيم تقريبا ، وگاهى دو درجه مىتواند طي كند ، وبه اين قدر دورى رؤيت آن اختلاف [ پيدا ] مىكند . سوم : در أول مذكور شد كه اوّل ماه شبى است كه بدانى به طريق معتبر در شريعت كه اگر مانع وحجاب عارضى نمىبود هلال ديده مىشود . به اين جهت ، هرگاه در بلدي ماه ديده شود ودر بلدي ديگر نزديك به آن به جهت اختلاف در موانع خارجيه ديده نشود ، ديدن در بلد اوّل كفايت مىكند ؛ چه معلوم مىشود كه در اين بلد ديده نشدن به جهت مانعى بوده از ضعف باصره يا تقصير در تفحّص ، يا كدورت هوا ، يا تفاوت ابخره ، يا ناهموارى زمين ، يا ابر وغبار ونحو اينها ، وهلال از تحت الشعاع خارج شده ؛ چه يقين است كه در بلاد قريبه أوضاع سماوية تفاوتى نمىكند كه موجب اختلاف رؤيت شود . واز اينجا معلوم مىشود كه هرگاه اختلاف بلدي در رؤيت به جهت اختلاف آنها در عرض بلد باشد از راه اوّل به تنهايى كه به جهت كدورت وصفا باشد باز رؤيت أحدهما كفايت از رؤيت ديگرى را مىكند ، به جهت اينكه دانستى كه تفاوت آنها هم به جهت قرب به كدورت حوالي أفق ودورى از آن بوده ، واين هم از موانع خارجيه است ؛ چه اگر أصلا كدورتى در قرب أفق نمىبود در هر دو بلد مرئى بود . واگر از راه دوم باشد كه به جهت طول وقصر روزهاى آنها باشد به قدرى كه قمر حركت معتدّ به نكند ، رؤيت أحدهما كفايت نمىكند ؛ چه معلوم نمىشود در اين بلد كه ديده شده در آن بلد ديگر هم در وقت مغرب آن خروج الشعاع شده بوده به نحوى كه ممكن الرؤية باشد ، پس كفايت نمىكند . وهمچنين است هرگاه اختلاف بلدين در رؤيت به جهت اختلاف طول بلد باشد . وگاه هست اختلاف عرضى با اختلاف طولى تعارض مىكند ، مثل اينكه بلدي روز آن اقصر است از بلدي ديگر ، امّا طول آن به قدرى كمتر است كه وقت مغرب بلدين متّحد يا نزديك به هم مىشوند ، وتفاوت نهارين اين دو بلد در طرف شرقي است ، بلكه گاهى است در بلد اقصر نهارا ديرتر مغرب مىشود .