رضا مختاري / محسن صادقي
مقدمه 55
رؤيت هلال ( فارسي )
مجلسي رسالهاى نوشته به نام تحقيق الحال في رؤية الهلال قبل الزوال ( رسالهء 7 ) وبدون آنكه در مقام نقض وابرام ديگر رسالهها باشد ، به عدم اعتبار رؤيت قبل از زوال قائل شده است . همچنين سيّد محمّد بن قاسم حسينى طارمى زنجانى ( م 1269 ) رسالهء اعتبار رؤيت هلال پيش از زوال ( رسالهء 14 ) را بدون نظر به ديگر رسالهها ، به فارسي نوشته وقائل به اعتبار شده است . هر چند بيشتر رسالههاى جلد اوّل رؤيت هلال بدين موضوع اختصاص دارد ، ولى همين مباحث ونيز ساير مباحث مطروحه در اين رسالهها ، براي فقيه كارگشا وراهنما خواهد بود . غير از رسالههاى ياد شده به اثر مستقل ديگرى در اين زمينه دست نيافتيم ، ولى در بسيارى از كتابهاى فقهى كه بحث هلال را مطرح كردهاند رؤيت پيش از زوال نيز مورد بحث قرار گرفته است از جمله در مصابيح از علامهء بحر العلوم رحمه اللّه . ج ) حكم حاكم يكى از مسائل مورد بحث اين است كه همان طور كه رؤيت وبيّنه ، حجّت وامارهء معتبر براي اثبات اوّل ماه است ، آيا با حكم حاكم نيز آغاز ماه ثابت مىشود يا نه ؟ در روايات رؤيت هلال ودر آثار فقهى قدما ، اين موضوع صريحا مطرح نشده است ، ولى متأخران به تفصيل از آن بحث كردهاند . از جمله مير محمّد صالح حسينى خاتونآبادى ( م 1126 ) داماد وشاگرد علامهء مجلسي دو رساله در عدم ثبوت هلال به حكم حاكم - يكى به عربى ( رسالهء 5 ) وديگرى به فارسي ( رسالهء 6 ) - نوشته است . در مقابل ، ديگر فقيهان نيز در ثبوت هلال به حكم رسالهء مستقل نوشتهاند مانند رسالههاى 20 و 28 كه در جلد دوم رؤيت هلال درج شدهاند . مشهور بين فقيهان اين است كه حكم حاكم معتبر است وافزون بر رسالههاى مستقل ، در ديگر كتابهاى فقهى نيز از آن بحث كردهاند كه متن سخن آنان را در اين باره در جلدهاى سوم وچهارم رؤيت هلال درج كردهايم . از جمله سخنان دقيق وجالب در اين باره مىتوان به مطالب وحيد بهبهانى كه سيد محمّد مجاهد از وى نقل كرده است ( رؤيت