هلال ، ج 3 ، ص 2089 - 2090 ) ، سيد أبو تراب خوانسارى در شرح نجاة العباد ( رؤيت هلال ، ج 4 ، ص 2498 - 2502 ) وآية الله سيّد عبد الأعلى سبزوارى ( ج 4 ، ص 2777 - 2780 ) اشاره كرد . سخن اين فقيهان در جلد سوم وچهارم هلال درج شده است ونيازى نمىبينم كه آنها را در اينجا نقل كنم « 1 » . د ) ليلة القدر يكى از مباحث مرتبط با رؤيت هلال تعيين ليلة القدر است . با توجه به اينكه زمين كروى ونيمى از زمين روز ونيم ديگر آن شب است وهلال در سراسر كره در وقت واحدى رؤيت نمىشود ، اين سؤال پيش مىآيد كه شب قدر چه شبى است ؟ ورؤيت هلال در چه نقطه‌اى ملاك تعيين شب قدر است ؟ آيا ممكن است دو شب در مجموع كرهء زمين ، ليلة القدر باشد يا نه ؟ مرحوم آية الله خوئى رحمه اللّه كه قائل به عدم اشتراط اتّحاد آفاق است - ونيز برخى از ديگر فقيهانى كه طرفدار اين نظريه‌اند - بر اين باورند كه شب قدر واحد شخصي است ، وهمين را مؤيّد نظر خويش مبنى بر عدم اشتراط اتّحاد آفاق دانسته‌اند . « 2 » مخالفان اين نظر مىگويند مانعى ندارد كه شب قدر دو شب باشد : در بخشي از كره زمين يك شب ودر بخشي ديگر شب ديگر . رسالهء دهم بخش دوم رؤيت هلال به نام تعيين ليلة القدر از مولى إسماعيل خواجويى ( م 1173 ) در اين باره است ويك مقاله از مقالات بخش چهارم رؤيت هلال با عنوان « شب وروز » نيز به اين موضوع اختصاص دارد . موافقان ومخالفان نظريهء مرحوم آية الله خوئى رحمه اللّه ، هم در رساله‌هاى مستقل وهم در ديگر آثار فقهى خود بدين بحث پرداخته‌اند از جمله در رساله‌هاى 19 و 27 كه در جلد دوم درج شده‌اند . ديگر سخنان در اين باره در جلدهاى سوم وچهارم آمده است .

--> ( 1 ) . راجع به سير تاريخي مسأله وپاره‌اى از جوانب آن در كتاب دراسات في ولاية الفقيه وفقه الدولة الإسلامية ، ج 2 ، ص 593 به بعد ، مطالب مفيدى ديده مىشود . ( 2 ) . يكى از فقهاى معاصر در نقد اين نظر نوشته‌اند : « . . . طرفداران اين عقيدة ، وحدت اوّل ماه را تنها در مناطقى پذيرفته‌اند كه در مقدارى از شب با منطقهء رؤيت هلال مشترك باشند ؛ يعنى براي مناطق ديگر زمين به ناچار شب قدر ديگرى قائل هستند واوّل ماه آن مناطق را يك روز متفاوت مىدانند » ( چند نكتهء مهم دربارهء رؤيت هلال ، ص 22 - 23 ) .