الشيخ محمد حسن المظفر ( مترجم : سپهري )
20
دلائل الصدق لنهج الحق ( فارسي )
چيزى را - بر خلاف آنچه كه وى ادعا كرده - ايجاب نمىكند ؛ زيرا عقل صراحتا حكم مىكند به اينكه محور امامت بايد حفظ حوزهء اسلام و آگاهى به مديريت و روش برخورد و زندگى با مردم باشد به گونه اى كه نه خشن ، نه تندخو و نه منفور باشد و نه آنقدر آسانگير كه مردم بر او سلطه يابند . از نظر علمى نيز همان اجتهادى كه قوم شرط دانستهاند كافى است . همين طور است شجاعت و قريشى بودن از نظر حسب و نسب . اگر شخصى يافت شود كه در صفات مذكور از امام كاملتر باشد امّا از نظر حفظ حوزهء اسلام مانند شخص امام نباشد ، پيداست كه عقل حكم مىكند آن كس كه در ادارهء جامعه تواناتر است به امامت برگزيده گردد . بسيارى از افراد مفضول ، براى امامت از افراد فاضل شايسته ترند ؛ زيرا آنچه كه در سرپرستى يك امر و اقدام به انجام آن حائز اهميت مىباشد آشنايى و آگاهى از مصالح و مفاسد مسئله و توانايى انجام لوازم آن مىباشد . و چه بسا افرادى كه از حيث علم و عمل پايينترند اما در رهبرى ، آگاهتر و به شرايط آن ملتزمتر و در تحمّل مسئوليتهاى آن تواناترند و اگر مراد او از برتر و افضل بودن ، اين است كه امام نزد خدا ، مأجورتر است ، مسئله اى است كه موجب كسب شرافت و سعادت مىگردد و ربطى به زعامت و رياست ندارد و اگر مرادش از افضل بودن ، اين است كه به واسطهء آگاهتر بودن در حفظ حوزهء اسلام و تدبير مملكت ، براى امامت اصلح است ، در اين صورت بدون ترديد چنين فردى سزاوارتر است . امّا در صورتى كه حفظ حوزهء اسلام با فرد پايينتر از او نيز عملى گردد ، مقدّم داشتن او واجب نيست بلكه سزاوارتر و مناسبتر اين است كه چنين فردى مقدّم باشد . البته در صورتى كه قبلا عقد بيعتى بسته نشده باشد ؛ زيرا اگر قبلا با فرد ديگرى بيعت شده باشد و در تغيير دادن او احتمال بروز فتنه داده شود ، تغيير دادن او جايز نيست . اين بود پاسخ وى بر مبناى اعتقاد به قبح عقلى . در صورتى كه ما اصولا حسن و قبح عقلى را قبول نداريم . امّا آيه اى كه به عنوان دليل آورده تنها بر اين دلالت دارد كه عالم و جاهل ؛ و هدايت يافته و گمراه ، و هدايتگر و گمراه كننده با يكديگر برابر نيستند و اين امر مسلَّمى است . پس فرد فاضلى كه به امامت نرسيده ، از جهت علم و شرافت ، بر مفضول ترجيح دارد . ولى اگر مفضول ، از مصالح حوزهء اسلام بهتر نگهدارى مىكند و شايستگى بيشترى براى امامت دارد ، قطعا على رغم وجود شخصى كه از نظر علم و شرافت برتر است ، سزاوار امامت خواهد بود و هيچ مانعى هم وجود ندارد . برخى از اشاعره در اين مسئله گفتهاند : اگر امامت فرد افضل ، فتنه انگيز باشد - مثل اينكه سپاهيان و عامّهء مردم به فرمان او تن