سؤال ذسه [ 765 ] : هرگاه شخصي از زمان تكليف أو چهل يا پنجاه سال بگذرد ودر آن مدّت هرگز كمتر از چهل گوسفند نداشته وگاهى دويست وگاهى بيشتر يا كمتر داشته ، در خاطرش نيست كه هر سال بخصوصه چند رأس داشته وهرگز زكات نداده ، والحال مىخواهد كه زكات دهد ، چه‌كار كند كه از شغل ذمّه بر آيد ؟ جواب : آن قدر بدهد كه ظنّش غالب شود كه تمام را داده است ، ومحتمل است كه اگر قدر يقيني بدهد كافى باشد ، ونهايت احتياط آن است كه : آن قدر بدهد كه علم به هم رساند كه همه را داده است . سؤال ذسو [ 766 ] : مؤونهء حاصل « 1 » كه مستثنى مىشود پيش از زكات كدام است ؟ جواب : استثناء غير از خراج سلطان دليل درستى ندارد واقتصار بر آن أحوط وأولى است . سؤال ذسز [ 767 ] : ولا يحرم سفر ناذر صوم « 2 » الدهر والأجل . جواب : وجهه أنّ تحريم السفر يفضي إلى جوازه وكل ما أفضى ثبوته إلى نفيه فهو دور محال . وبيانه : أنّه لو حرم لكان إنّما هو لفوت المنذور بالإفطار ومع تحريمه لا يجوز الإفطار فينتفي علّة التحريم فيكون مباحا . سؤال ذسح [ 768 ] : ملك را هرگاه به اجاره دهند زكات بر كيست ؟ وهمچنين هرگاه ميوه يا زرع را قبل از تعلق زكات بفروشند ؟ جواب : بر مستأجر ومشترى است ، واگر موجر يا بايع علم به هم رساند كه آنها نداده‌اند وعين آن جنس را به أو داده‌اند ؛ أحوط آن است كه زكات

--> ( 1 ) ه‍ : حاصل ملك ( 2 ) ج ، حجري : صيام .