[ 115 ] مسألة : اگر احجار ثلاثة ازاله عين نجاست نكند ، استعمال سنگى ديگر تا به حدى كه عين زايل شود واجب است اجماعاً . [ 116 ] مسألة : هرگاه به مادون ثلاثة ، عين نجاست زايل شود ، آنچه بعد از آن به جهت اكمال نصاب ثلاثة مستعمل شود ، طاهر خواهد بود و اشبه آن است كه استعمال آن در استجمار مجزى باشد ، و نهى از استعمال مستعمل شامل آن نباشد ، و علامه در قواعد نفى جواز كرده است . « 1 » [ 117 ] مسألة : اگر براز از غير مسربه بيرون آيد - به تسكين سين مهمله بعد از ميم مفتوحه و ضم را قبل از باء موحّده ، يعنى مخرج طبيعى - حكم استنجاء به احجار در آن جارى خواهد بود ، به شرط انسداد مسربه ، يا اعتياد خروج از آن موضع غير طبيعى . و بالجملة ، هرگاه خروج از موضع طبيعى به حدّى رسد كه ناقض وضو باشد ، احكام شرعيهء استنجاء بر آن مترتب مىشود و ابن اثير در نهايه راء « مسربه » را مفتوح و مضموم ضبط كرده ، گفته است : « و في حديث الاستنجاء حجرين للصفحتين و حجراً للمسربة ، هي بفتح الراء و ضمّها مجرى الحدث من الدبر و كأنّها من السرب يعنى المسلك » « 2 » انتهى كلامه . [ 118 ] مسألة : خنثى كه مشكل بوده باشد ، در تطهير مسربه براز ، استجمار به طريق مردان مىكند و در استنجاء از بول قُبُلين خود را - كه عبارت است از احليل و فرج با آب مىشويد ، و آن آب حكم آب استنجاء دارد ، اگر « 3 » خروج بول از قُبُلين معتاد باشد .

--> ( 1 ) . قواعد الاحكام ، ج 1 ، ص 180 . ( 2 ) . النهاية في غريب الحديث و الأثر ، ج 2 ، ص 357 . ( 3 ) . در اكثر نسخه‌ها : و اگر .