[ 119 ] مسألة : مشهور از طريق اصحاب ما - رضوان اللّه تعالى عليهم - آن است كه استجمار به احجار و ما في حكمها ، مانند استنجاء به آب ، مطهّر محل است . و اگر چيزى بعد از استجمار شرعى ملاقى محل شود ، متنجس نخواهد شد ؛ چه محل بعد از استجمار طاهر است ، همچنان كه بعد از استنجاء به آب طاهر است ، به مقتضاى مفهوم قول رسول اللّه ( ص ) : « لا تستنجوا بعظم و لا روث ؛ فإنّهما لا يطهّران » « 1 » چه اين مفهوم از اقسام مفاهيمى است كه حجّت است ، و حجيّت آن در علم اصول فقه مبيّن شده است و از علماء خاصه بعضى و از فقهاى عامه شافعى و ابو حنيفه مىگويند : بعد از استعمال احجار ثلاثة به طريق مقرر شرعى ، محل همان بر نجاست باقى مىماند ، و استجمار همين سبب صحت نماز و عفو از نجاست محل مىشود و محل را طاهر نمىسازد ؛ چه عين نجاست اگر چه زايل است اما اثر باقى است . [ 120 ] مسألة : رايحه اعتبار ندارد ، و زوال آن در طهارت محل شرط نيست مطلقاً ؛ به دليل نص « 2 » و اجماع . در استجمار زوال عين و رطوبت براز معتبر است ، و بقاء اثر ضرر ندارد و در استنجاء به آب ، زوال عين و اثر شرط است و بقاى رايحه منافى حصول طهارت نيست . [ 121 ] مسألة : اگر با استعمال ادوات استجمار ، عين نجاست زايل شود ، و بعد از زوال عين ، تأثير هوا يا حرارت آفتاب سبب زوال رطوبت نجاست و منشأ حصول جفاف در محل باشد ، طهارت حاصل است و لازم نيست كه استعمال آلات سبب جفاف شود .

--> ( 1 ) . اين حديث را محقق در المعتبر في شرح المختصر ، ج 1 ، ص 130 نقل نموده است . ( 2 ) . تهذيب الاحكام ، ج 1 ، ص 28 ، ح 75 ؛ وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 322 ، ب 13 از ابواب احكام الخلوة ، ح 1 .