ساخته باشد ، مثل استنجاء از بول است كه به آب واجب است و به غير آب مجزى نيست و اين حكم نيز اجماعى و منصوص عليه است و حدّ معتبر مقرر شرعى ازاله عين است و اثر . و معنى اثر : اجزاء صغيره است از رطوبت عين ، يا از بقاياى نجاست كه در محل بعد از زوال و انقلاع جرم و تنشيف رطوبات باقى ماند و حسّ بصر ادراك آن نكند [ و ] تا نرمى آن از محل به آب زايل نشود و دست به حاسهء لامسهء ادراك خشونت محل نكند ، نجاست محل باقى است و طهارت حاصل نيست . اين است ضابطهء طهارت محل به منطوق حديث أبي الحسن الكاظم ( ع ) در صحيحهء عبد اللّه بن المغيرة « 1 » . و ابو يعلى سلّار بن عبد العزيز صرير - يعنى آواز - خشونت محلّ را شرط و حصول صرير را ، حدّ ضابطهء طهارت مىداند « 2 » . و محقق در معتبر مىگويد : حصول صرير مختلف مىشود به حسب اختلاف حرارت و برودت آب ، پس آن را مناط طهارت ساختن منضبط نيست « 3 » . و اگر براز از اطراف حلقه مخرج تعديه نكرده باشد و حواشى و حول آن آلوده نشده باشد ، متخلّى مخيّر است كه استنجاء به احجار كند يا به آب ، يا جمع كند ميان احجار و

--> ( 1 ) . الكافي ، ج 3 ، ص 17 ، ح 9 ، تهذيب الاحكام ، ج 1 ، ص 28 - 29 ، ح 75 . ( 2 ) . المراسم ، ص 32 و در آن آمده : « حتّى يطهر الموضع و صحح حتّى يصرّ الموضع » . ( 3 ) . المعتبر ، ج 1 ، ص 129 و در حاشيه آمده است : « و ابن ادريس در سرائر اختيار كرده است كه استعمال آب در استنجاء محدود به حدّى نيست ، بلكه ضابطه سكون نفس و ثلوج قلب و اطمينان است . در نقاء و پاكيزگى موضع نجو از خبث أثراً و عيناً بعد از آن گفته است : و قد ذهب بعض أصحابنا إلى أنّ حده خشونة الموضع و أن يصرّ و هذا ليس بشيء يعتمده لأنّه يختلف باختلاف المياه و الزمان ، فماء المطر المستنقع في العدوان لا يخشن الموضع و لو استعمل مائة مرّة ، يخشن الموضع بأقل منه » ( منه ( ره » و اين حاشيه در نسخه « ب » و « د » در متن آورده شده است .