و چيزى بر او پوشيده نيست . « و دلّت عليه اعلام الظّهور » و دلالت دارد بر او علامتهاى ظاهر . « اعلام » جمع « عَلَم » به معناى علامت است ، علامتهايى كه در راهها براى هدايت رانندگان مىگذارند به همين معناست ، علامتهايى هم كه انسان را به خداشناسى و خداپرستى هدايت مىكند به همين معناست ، و از جمله اين علامتها انبياء و اولياى خدا هستند كه با معجزاتى كه دارند انسانها را به خداشناسى مىكشانند ; در حقيقت تمام موجودات اين نظام وجود علامت و نشانه اى براى شناخت خداوند متعال هستند ، و از همه نزديك تر همين بدن انسان است كه از جهات مختلف قابل دقّت و بررسى است . اين كه حضرت فرموده : علمهاى ظاهر دلالت بر وجود او دارد ، مقصود موجودات عالم است ; يعنى از راه معلول پى به علّت مىبريم ، يك وقت انسان خدا را از راه توجّه به حقيقت هستى مىشناسد ، اين برهان صدّيقين است ، صدّيقين مىتوانند از اين راه به وجود خدا پى ببرند ; ولى يك وقت است كه افراد از معلول پى به علّت مىبرند ، يعنى از راه شناخت موجودات عالم پى به وجود خدا مىبرند ، مردم معمولا از اين راه خدا را مىشناسند ، در اين صورت بايد به دقايق و ريزه كاريهاى جهان خلقت توجّه كرد و از اين راه به خداشناسى رسيد . توجّه در نظام عالم ، توجّه در خلقت انسان ، خلقت مورچگان ، موريانه ها ، توجّه در روز و شب و خلاصه دقّت در ريزه كاريهاى جهان طبيعت ، خدا را به انسان مىشناساند . در قرآن شريف آمده است : ( انّ فى اختلاف اللّيل و النّهار و ما خلق الله فى السّماوات و الارض لآيات لقوم يتّقون ) ( 1 ) همانا در اختلاف شب و روز و آنچه خدا در آسمانها و زمين آفريده نشانه ها و علائم شناسايى خدا براى انسانهاى متّقى وجود دارد ;

--> 1 - سوره يونس ، آيه 6