موجودات است . « و لم ينأ عنها فيقال هو منها بائن » ، « ينأ » از مادّه « نأى » به معناى دورى است ، « لم ينأ عنها » دور از اشياء هم نيست و با آنها فاصله ندارد ، اگر دور باشد گفته مىشود خدا از چيزها جداست ; پس اين طور هم نيست ; نه در آنها حلول كرده تا گفته شود خدا در درون موجودات است ، و نه از آنها دور است تا گفته شود خدا جداىِ از موجودات است . خدا موجودى است مجرد از مادّه ولى محيط است به همه موجودات مادّى و غير مادّى ، مانند احاطه روح انسان به همه اجزاء بدن او . آيا براى خدا خستگى و مانند آن معنا دارد ؟ « لَمْ يَؤُدْهُ خَلْقُ مَا ابْتَدَأَ ، وَلاَ تَدْبِيرُ مَاذَرَأَ ، وَلاَ وَقَفَ بِهِ عَجْزٌ عَمَّا خَلَقَ ، وَلاَ وَلَجَتْ عَلَيْهِ شُبْهَةٌ فِيَما قَضَى وَقَدَّرَ » ( خسته نكرده او را آفريدن آنچه ابتدا كرده ، و نه اصلاح و تدبير حال آنان ، و در آفريدن اشياء ناتوان نگرديده ، و در آنچه حكم نموده و مقدّر فرموده شبهه اى بر او وارد نشده است . ) « لم يؤده » از مادّه « آدَهُ » به معناى خستگى است ، در آية الكرسى آمده است : ( و لا يؤده حفظهما ) ( 1 ) حفظ آسمان و زمين خدا را خسته نمىكند . در اين جمله هم حضرت فرموده اند : « لم يؤده خلق ما ابتدأ » خلقت آنچه را كه خدا شروع كرده او را خسته و وامانده نكرده است ، « و لا تدبير ما ذرأ » و نه تدبير آنچه او خلق كرده است . اين طور نيست كه خلقت زمين و آسمانها و خلقت انسان و آن همه دقايق و ظرافتهاى جهان هستى او را خسته كرده باشد و يا تدبير امور اين جهان او را وامانده كرده باشد . خلق كردن كار عملى است و تدبير امور كار فكرى است ; مثلا تدبير امور يك وزارتخانه كار فكرى است و طبيعى است كه كار فكرى هم انسان را خسته و وامانده مىكند ، حضرت در مورد تدبير امور دنيا فرموده است : اين طور نيست كه

--> 1 - سوره بقره ، آيه 255