( مردم در دنيا گرفتار آزمايش هستند ، پس آنچه را كه براى دنيا به دست آوردند از كفشان مىرود و حساب آن را هم بايد پس بدهند ، و آنچه را براى غير دنيا تهيه نمايند بر آن وارد مىشوند و هميشه با آنهاست . ) « فتنة » به معناى امتحان و آزمايش است ، و از نظر تركيب مفعول مطلق تأكيدى است براى « ابتلى » كه از غيرِ لفظ آن فعل آمده است ; يعنى مردم در اين دنيا آزمايش شده اند آزمايش شدنى ، يعنى اين دنيا جاى امتحان است و مردم هم در اين دنيا درست و حسابى امتحان مىشوند . در سوره ملك فرموده است : ( الّذى خلق الموت و الحيوة ليبلوكم ايّكم احسن عملا ) ( 1 ) خدايى كه مرگ و زندگانى را براى امتحان شما آفريده تا اين كه ببيند كار كدامتان بهتر است ; اما اگر « ابتلى النّاس بها فتنة » باشد كه در بعضى نسخه ها چنين است ، آن وقت معنا اين است كه مردم به وسيله دنيا امتحان مىشوند ، به اين معنا كه طبيعت و ذات دنيا وسيله آزمايش است . « فما اخذوه منها لها اخرجوا منه و حوسبوا عليه » هرچه را اين مردم از اموال و مقام دنيا براى همين دنيا بگيرند - مثلا مال دنيا را براى دنيا بخواهند ، مقام دنيا را براى دنيا بخواهند ، براى اين كه مىخواهند شهرت پيدا كنند و مثلا مردم به آنها احترام بگذارند و اسمشان سرِ زبانها باشد - « اخرجوا منه » آنها را از اين دنيا خارج مىكنند « و حوسبوا عليه » و بر آن مال و مقامى هم كه داشته اند آنها را محاسبه مىكنند ; بايد حساب پس دهند كه آن مال و مقام را در چه راهى صرف كرده اند ، و اگر در راه خدا مصرف نكرده باشند مجازات مىشوند كه چرا در راه خدا مصرف نكرده اند . « و ما اخذوه منها لغيرها قدموا عليه و اقاموا فيه » امّا اگر مال و مقام دنيا را در راه

--> 1 - سوره ملك ، آيه 2