الشيخ المنتظري
544
درسهايى از نهج البلاغه ( فارسي )
است اين است كه وسائل فراگيرى علم و دانش را براى آنها فراهم كند ; به طور خلاصه از وظايف امام و پيشوايان مسلمين نشر علم و دانش است ، « كيلا تجهلوا » تا اين كه جهل و نادانى از ميان مسلمانان ريشه كن شود ، و امروز هم ما در قانون اساسى داريم كه از آموزش ابتدايى تا دانشگاه به عهده دولت است . مقصود حضرت از اين جمله رفع جهل و نادانى و نشر علم و دانش است . « و تأديبكم كيما تعلّموا » و در مقام عمل هم مى فرمايند : و بر امام مسلمين ادب كردن مسلمين است ; در مرحله قبل آموزش را مطرح فرموده و در اين جمله پرورش را مطرح فرموده اند ; يعنى در مقام عمل تأديب لازم است ، اين تأديب براى آن است كه مسلمانان ادب شوند تا مستعدّ تعلّم و سپس عمل گردند ، آنچه را بايد بدانند بدانند تا جهل و نادانى به اجبار هم كه هست از ميان برود . در بيان علّت « تأديب » فرموده اند : « كيما تعلّموا » كلمه « ما » در « كيما » براى نفى نيست ، بلكه « ما » زائده است ; يعنى « كى تعلّموا » تا اين كه بياموزند . پس معناى جمله اين است كه : از وظايف امام مسلمين ادب كردن مسلمين است تا زمينه تعلّم و عمل آنان فراهم گردد ; و ممكن است گفته شود جمله دوّم تأكيد جمله اوّل مى باشد . حقوق والى بر ملّت « وَأَمَّا حَقِّي عَلَيْكُمْ ، فَالْوَفَاءُ بِالْبَيْعَةِ ، وَالنَّصِيحَةُ فِي الْمَشْهَدِ وَالْمَغِيبِ ، وَالاِْجَابَةُ حِينَ أَدْعُوكُمْ ، وَالطَّاعَةُ حِينَ آمُرُكُمْ » ( و امّا حقّ من بر شما پس وفا كردن شماست بر بيعت ، و خيرخواهى در حضور و غياب امام ، و اجابت كردن و فرمانبردارى است وقتى شما را مى خوانم ، و اطاعت كردن است وقتى شما را امر مى كنم . ) اين قسمت از سخن حضرت در مورد حقّ و يا حقوقى است كه امام به گردن مسلمين دارد . يكى از اين حقوق را وفاى به بيعت گفته اند ; يعنى مردم و مسلمانان