به آنها كمك نكند ، اينجا يك دست از خويشانش دريغ داشته اما هزار دست از خويشان از او دريغ شده ، و كسى كه به خويشانش كمك كند همه آنها پشتيبان او هستند و در حوادث و گرفتاريها از او حمايت مى كنند . « وَمَنْ تَلِنْ حَاشِيَتُهُ يَسْتَدِمْ مِنْ قَوْمِهِ المَوَدَّةَ » ( و كسى كه اطرافيانش نرم باشند و اخلاقشان با مردم خوش باشد ، دوستى مردم برايش ادامه پيدا مىكند . ) در حقيقت حضرت خواسته بفرمايد : اگر كسى بخواهد خويشان او و مردم پشتيبان او باشند و از او دفاع كنند و در وقت گرفتارى فريادرس او باشند ، شرطش اين است كه با مال و ثروتش به آنها كمك كند و اطرافيانش با مردم نرم باشند و با خشونت و اخلاق بد با آنها برخورد نكنند ، اخلاق بد اطرافيان است كه انسان را از خويشان و مردم منقطع مىكند . خطبه بيست و سوّم در اينجا تمام شد . از اينجا به بعد توضيحاتى است كه مرحوم سيّد آورده اند : « قال الشّريف : أقول : الغفيرة هاهنا الزّيادة و الكثرة ، من قولهم للجمع الكثير : الجمّ الغفير ، و الجمّاء الغفير . و يروى « عفوة من أهل أو مال » و العفوة الخيار من الشّىء ، يقال : أكلت عفوة الطّعام ، أى خياره » ( سيّد رضىّ ( رحمه الله ) مى فرمايد : « غفيرة » در اينجا معنايش زياده و كثرت است ، عربها زياد را « جمّ » مى گويند ، « الجمّ الغفير » و « الجمّاء الغفير » . و به جاى كلمه « غفيرة » روايت شده « عفوة من اهل او مال » و « عفوة » يعنى خوبى از هر چيزى ، اگر گفته مىشود خوردم عفوه طعام را يعنى خوبش را . ) در قرآن مى فرمايد : ( يسئلونك ماذا ينفقون قل العفو ) ( 1 ) از تو سؤال مى كنند چه چيزى را انفاق كنند بگو عفو را . « عفو » ممكن است به معناى خوب باشد ; يعنى مال خوب را انفاق كن ، و ممكن است به معناى زياده باشد ، يعنى آنچه كه زياده بر

--> 1 - سوره بقره ، آيه 219