محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
67
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
16 - جدول كارگزاران اين بخش براي كساني تهيه شده است كه بخواهند فهرستى از شهرهاى مسلمانان وكورههاى اقليمها را داشته باشند ، تا بدانند هر يك چند قصبه ومدينه دارد ، ووقتي بىكار براي تهيّهء آنچه من بيان كردهام نداشته ، ونيازى به نوشتن همهء كتاب ندارند ، مختصرى بخواهند كه براي سفر سبك باشد وبراي از بر كردن كوتاه بود ، زيرا كه آن را بسيارى از من مىخواستند ومىپرسيدند . پس اين مختصر را دور از پرگوئى پيش از آغاز كتاب نهادم ، تا هر كس فهميد بفهمد ، وگر نه به أصل كتاب بنگرد تا بهتر بفهمد . بدانكه : من مصرها را چون شاهان انگاشتهام وقصبهها را همچون حاجبان ومدينهها را بجاى جند ( اسواران ) وقريه ( دية ) ها را همچون پياده نهادهام . در تعريف مصر اختلاف است . فقيهان گويند : مصر ، هر شهر جامع است كه حدّ در آن اجرا شود وأميري در آن جاىگزين باشد كه هزينهء آن را بپردازد وروستايش را سرپرستى كند ، مانند : عثّر ، نابلس ، زوزن . ونزد لغت شناسان مصر منطقهايست كه ميان دو منطقه را ببندد ، مانند : بصره ، رقه ، ارگان . مصر نزد عوام نيز هر شهر بزرگ است چون رى ، موصل ، رمله . ولى من مصر را به شهري گويم كه سلطان بزرگ در آن نشيند ، وديوانها در آنجا باشد وواليان از آنجا فرستاده شوند وشهرهاى يك إقليم بدان وابسته باشند ، مانند دمشق ، قيروان ، شيراز . چه بسا مصر يا قصبه چند ناحيت داشته باشد ، وهر ناحيت چند مدينه ( شهر ) داشته باشد ، مانند : طخارستان براي بلخ ، بطايح براي