محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
630
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
انگيز هست * گلاب وفرآوردههاى ديگر « گور » از شهرهاى ديگر برتر است . « شاپور » همانند سغد است ، ودر زيتون وأترج ونى از آن برتر باشد ، همه آب ودرخت وميوه است . فارس سرزمين گرانمايه ، پر خير ومركز بازرگانى است . روزى أبو الحسن مؤمّلى از من پرسيد : فارس را چگونه ديدى ؟ گفتم : آن را همانندترين سرزمين به شام يافتم ، ميوههاى متضاد ، سردسير وگرمسير ومعتدل دارد ، كوهستان پر درخت وعسل وزيتون دارد آباد وپربركتتر از آن پس از شام نديدهام . ولى مركز ستم وتباهى وپر از كژدم است . مردمش بد لهجه ، مالياتها سنگين حومهاش گرمسير است ، سردسيرش سخت مىباشد . رسم مجوسان در آن آشكارا است ، بيشتر آباديهايش به اقطاع است . فارس بن طهمورث آن را بنيان نهاده ، واين نقشهء آنست . فهرست واره : من فارس را به شش خوره وسه ناحيت بخش كردهام . نخستين آنها در سمت خوزستان ارّجان ، سپس اردشير خرّه ، « داراب گرد » « شيراز » ، « شاپور » ، « استخر » « 1 » است . سه ناحيت نيز « روذان » ، « نيريز » و « خسو » مىباشد . ارگان « 2 » : خورهاى مهم در دشت « 3 » وكوه وكرانهء دريا ، پر از خرما وانجير وزيتون ، با درآمد وبركت است . از عضد الدولة نقل كردهاند كه گفت : من عراق را براي نام وارّجان را براي درآمدش
--> ( 1 ) متن : دارا بجرد وإصطخر . ( 2 ) متن : ارجان . استخرى پ : ارغان ( 3 ) استخرى ع : 128 : 3 پ 113 : 8