محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
613
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
اهواز : مركز اين سرزمين ولى تنگ وبد بو است ، مردم نه دين دارند ونه نژادى پاك نه پيشوانى فقيه ونه اندرزگرى دانا ، نه زندگانى خوب ونه دلى پاك . بيگانه در آن سرگردان است ، بومى نيز از زندگى آرام محروم ، پشه وكك ومزاحمهاى ديگر فراوان باد شبانگاه همچون شيره ، ودر روز سموم گرم . هميشه در انتظار باد شمالند ونگران از باد جنوب ، مار وكژدم فراوان ، آبها گرم . مردمى بد وبدشگون در بدترين شهراند . ميوه از جائى پست وآرد از راه دور بدانجا آورده شود . حومهء آن خشك وكوهش زشت وبازارش خفه وخاكش نمكزار است . نه قارى خوش زبان ونه جامع محترم است نه شهرشان رئيس دارد ونه فقيهشان * مجلس گزارد . مردمى پيش دستى جو وتعصبورز ومتقلب هستند . أهل شهر دو دسته شده ودربارهء ياران دو نظر دارند . ولى اين شهر انبار بصره وبار انداز فارس وأصفهان است ، قيسريهها نيكو ونان خوب وخورشهاى پاكيزه دارد ، مركز گرد آمدن خز وديبا است ، كالاها ودارائى بسيار بدانجا مىرود ، پناه گاه بازرگانان وآبشخورى آباد براي رهگذران است وخود در جهان پر آوازه مىباشد . زمستان وپائيزى خوب دارد اگر مگس نباشد ، بهارش نيز هر گاه پشههاى همچون مگسش نبود نيكو مىبود . با اين همه ، براي كساني كه كم بود پوشاك دارند خوبست . اهواز مانند رمله در دو كرانه است ولى جامع وبيشتر بازارها در سوى فارس است وسمت عراقي آن جزيرهايست كه بستر رودخانه از پشت آن مىگذرد ، همچنانكه در « فسطاط » مصر كه همانند آنست گفتم « 1 » . ميان اين دو بخش را پل « هندوان » كه با آجر ساخته شده پيوند
--> ( 1 ) ص 198 : 6