محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
585
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
سُرّ : نزديك كوير ولى آباد است . بيشتر پوشاكهاى عالي وطيلسانهاى زيبا را به ارزان مىدهند . ذماوَند : روستائى گسترده در راه « طبرستان » در ميان كوهستان است . شهرستانش . . . « 1 » نام دارد . منبرها دارد . شهر گردو وميوه است . ديگر روستاها نيز آباد وداراى آب روان وديههاى مهم وميوه فراوانند . ابهر : آبادي خوب در مرز است ودانهها بسيار دارد . ساوه : بارو دارد ، گرمابههايش زيبا ، نانش خوب ، آبهايش روان ، جامعش دور از بازار در كنار جاده است ] . همدان : مركز اين إقليم بزرگ وزيبا وكهن است . هوايش سرد ، آبش فراوان . جامعي كهن وآبرومند دارد . مردم با أدب وميهمان دوستند ، باغها شهر را فرا گرفته با چشمههاى بسيار ، تابستانش خوب زمستانش آرام . جامع در بازار پر از ساختمانست . بازار در سه رده نهاده شده ، شهرك ويران در ميان است وربض دور آنست . همدان شهري نيكو است ، نانش ارزان ، حلوايش نيكو ، گوشتش فراوان است ، ويژگيها وگردشگاهها دارد . سرمايش نامبردار ، حسادت مردم وحيلهگرىشان معروف و « غلوّ » « 2 » ايشان مشهور است . رعد وبرق و
--> ( 1 ) در متن عربى به جاى نام شهر چند نقطه هست كوه دماوند نيز در چ ع 398 : 13 خواهد آمد . ( 2 ) غلو به معنى تندروى است . عرب در سدهء يكم ودوم ، روحانيت ومتافيزيسم را تندروى در ديندارى مىخواندند . عقايد متافيزيكى ايرانيان وهمچنين ساميان بيرون از شبه جزيره ، كه از عربها متمدنتر شده بودند وبه مرحلهء درك متافيزيك