محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
مقدمه 6
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
عضد الدولة پادشاه آل بويه وصاحب إسماعيل بن عباد وزير دانشمند ديلميان وجود داشت نيز مراجعه نموده است . از كتابهاى جغرافياى پيشينيان مانند كتاب جاحظ نيز بهره بردارى كرده است . با وجود اين معرفت جبلّى همراه با دانشها وبينشهاى شخصي كه ذهن روشن وجستجوگر أو را جلوهگر مىسازد ، پيوسته سرچشمه عمدهء نوشتههاى أو بوده است . به همين جهت مقدسي بيارى منبع گرانبهائى دربارهء حوادث تاريخي زمان خود بشمار مىرود ، واطلاعاتى دربارهء طرز زندگى وطرز لباس پوشيدن وآداب وعادات وخرافات وچيزهاى ديگر جامعههاى محلى بدست مىدهد . اطلاعات ديني وگفتگو از مبارزات وتعصبات فرقهاى كه در كتاب مقدسي آمده بندرت از جاى ديگر بدست مىآيد واز اين رو كتاب أو براي مورخان دين ارزش فوق العادة دارد . بطور مثال وى تنها منبع معتبرى است كه از گسترش شبكه كراميه وخانقاهها ومحافل پيروان آن در سرزمينهاى مركزى وشرقي اسلامى سخن گفته است . در كتاب وى از وجود بقاياى خوارج در هرات وبادغيس سخن رفته است . وى به ويژه به تفصيل از فرقههاى مذهبي مخالف يك ديگر ( شايد بر مبناى اجتماعي ؟ ) سخن گفته است كه وجودشان در زمان وى از خصوصيات زندگى شهري در خراسان وسيستان بود وگاه نامهاى اين فرقهها را نيز ذكر كرده است . أسلوب عربى كتاب هميشه ساده وآسان نيست واين از تمايل مؤلف به سجعپردازى وموجز نويسى نتيجة مىگيرد ، ولى در مقابل خواننده پاداش خود را با كسب اطلاعات دست أول از جغرافياى انساني وطبيعي جهان اسلام در قرن چهارم هجرى بدست مىآورد . برجستگى وشايستگى اين تأليف ارجمند تا اين پايه وحد است