محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
مقدمه 5
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
كار خود را در تمام نقاط جغرافيايى مسكونى وبيان فعاليتهاى حرفهاى واقتصادى وتجارتي وديني مردمانى كه در آنها مىزيستهاند قرار داده است . به همين جهت در مقدمه نوشته است كه قصد وى توصيف جغرافيايى جهان اسلام است وبيان درياها ورودها وبيابانهاى آن وجز اينها ، وبحث دربارهء شهرها وقصبهها وراههايى كه آنها را به يك ديگر مىپيوندد ، وداروها وگياهان خاص ومراكز سوداگرى وبازرگانى ، وبيان مشخصات مميز نواحي مختلف از لحاظ جمعيت وزبان واختلافات بدني ، وبحث از اعتقادات ديني گوناگون ووزنها واندازهها وسكهها ، وگفتگو از خوراكها ودرختان وگونههاى مختلف آبيارى ، وسخن از محاسن ومعايب مردمان هر ناحية ، وبحث از كالاهايى كه از هر ناحية صادر يا به آن وارد مىشود ، وبيان راههايى كه از بيابانها وجاهاى خطرناك مىگذرد ومنزلگاهها وفواصل ميان آنها ، وياد كردن از عوارض جغرافيائى وزمين شناسى نواحي مختلف ، واشاره به پهنههاى ثروتمند وحاصلخيز در مقابل سرزمينهاى فقير وبىحاصل ، وياد كردن از مقابر وزيارتگاهها وغيره . بنا بر اين معلوم مىشود كه تعريف مقدسي از جغرافيا بسيار به تعريف جديد آن شباهت دارد ، وهمانگونه كه جغرافياى طبيعي را شامل مىشود ، موضوعهاى اجتماعي واقتصادى وحتى مسائل ديني وانسان شناختى ومردم شناختى را نيز در بر مىگيرد . روش مقدسي در همهء اين موضوعها مبتنى بر تجربه ومشاهدهء عيني بوده است ، در درجهء أول به تجربهها ومشاهدههاى شخصي توجه داشته وهر جا كه امكان تجربه ومشاهده نبود از اشخاص موثق وواسطههاى آگاه كسب اطلاع مىكرده وبراي تكميل معلومات خويش به بايگانيهاى رسمي وكتابخانههايى مانند آنها كه در دستگاه