كه تابستان آن را ببيند ، در شگفت مىماند . ايشان ناچارند در پشه بند بخوابند . پشه‌اى آنجا هست كه نيش چون سوزن دارد كه خرطوم أو است * . شهري پر فقيه است ومانند بغداد وبصره قاريان ، اديبان پيشوايان ، شاهان نيز بسيار دارد ، اندرزگران نيز در آنجا هستند . يخ را از راه دور مىآورند . هوا در زمستان سرد است وچه بسا گاهى آب در بصره [ وبغداد ] يخ بزند . مردم بغداد وكوفه وبصره سيه‌چرده هستند . در عراق مجوس بسيار است ، أهل ذمهء آنجا يهود ونصارايند « 1 » ، مذهبهاى بسيار نيز در آن پديد آمده است . در بغداد اكثريت با حنبلىها وشيعه است ، دانشمندان بزرگ دو عراق از ايشانند . در آنجا مالكي ، اشعرى ، معتزلي ، نجارى ، نيز هست . مردم كوفه شيعه‌اند بجز كناسة كه سنيانند . در بصره مجلس‌ها هست وعوام سالمى هستند . ايشان مدعى علم كلام وزهدند ، بيشتر اندرزگران از آنانند . ايشان فقه نمىخوانند وآنان كه بخوانند به فقه مالكي گروند ، با اينكه گويند : رئيسشان ابن سالم پيرو فقه أبو حنيفة بوده است . سالم « 2 » غلام سهل بن عبد اللّه شوشترى بوده است . من ايشان را روزى دار ونيكوكار ديدم ، ولى دربارهء پيشواى خود تندروى مىكنند . من با ايشان مدتها آمد وشد كرده ، به اسرارشان آگاه شدم ودر دلهايشان

--> ( 1 ) نسخه بدل C : ( بيشتر ذميان ، يهود ونصارايند ، مجوس هم در آنجا هست . ) پيداست كه مجوس در متن كتاب از حقوق أهل ذمه محرومند ودر نسخه بدل جزو أهل ذمه بشمار رفته‌اند . واين فتواى فقيهان گنوسيست شرق دجله است . ( 2 ) سالم از گنوسيزم استادش سهل شوشترى م 283 ه أستاذ حلاج ( م 309 ) واگرفته مىگفت : پيامبرى درجه‌اى از علم است ، بي سواد پيامبر نتواند شد . وى آيت : « وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا - قرآن 29 : 69 » را دليل نظر خود بر مىشمرد . براي شناخت سالم وسالميان وصوفيان سهلى ، كشف المحجوب هجويرى ص 244 - 265 وطبقات الصوفيهء سلمى . ص 208 ديده شود .