ص 45 - 98 ) طبع كردند « 1 » ، كه در إيران همين دو بخش را شادروان « جعفري » تبريزى ( كتابفروش ) به عنوان « ساقطات الآثار الباقية » عينا به طور افست تجديد چاپ كرد ( 1969 م / 1348 ش ) . هفت سال پس از آن ديگر بار « ساقطات » الآثار الباقية ، اين بار به كوشش مستشرق روسى « خالدوف » ( a . b . khalidov ) چاپ شد ؛ چه وى بر أساس همان نسخهء پيشگفته ( مورّخ 616 ه . ق ) سن پترزبورگ / فرهنگستان علوم لنينگراد ( كه پيشتر « زالمان » آن را شناسانده بود ) افزوده‌هايش را نسبت به طبع زاخائو ، ضمن تطبيق با نسخه‌هاى استانبول ( كه گذشت گاربرس وفوك بيرون‌نويسى وچاپ كرده بودند ) به عنوان « إضافات الآثار الباقية » طبع ونشر كرد . « 2 » از ديگر نسخه‌هاى كتاب ذيلا سخن خواهد رفت . 3 ) . طبع حاضر : سألها ويرايش نوينى از كتاب الآثار بيرونى بر أساس نسخه‌هاى خطى ( كامل ) مكشوف واقدم از نسخ ( ناقص ) طبع زاخائو ، همواره مورد انتظار ومطالبهء محافل شرق‌شناسى وايران‌شناسى بوده است ؛ ليكن اين امر پس از انقراض نسل مستشرقان كبير وكلاسيك ( در آلمان وهلند ) ديگر صاحب همّتى پيدا نكرد ، تا اين أواخر كه در إيران قرعهء فال به اسم بنده افتاد ( شادروان أستاذ دكتر زرياب خويى حين طبع الصيدنهء بيرونى ، پيوسته خواهان بود كه بنده بدين مهمّ قيام كند ) . پس « مركز نشر ميراث مكتوب » در إيران ( با مديريت فاضل محترم آقاى أكبر إيراني ) مجدّانه وسائل كار را فرآهم ساخت ، عكس وتصاوير نسخه‌هاى أساس طبع حاضر بالمرّه در اختيار قرار گرفت ، كه اينك حسب علائم اختصارى معيّن از براي آنها ( عس ، توپ ، داد ) وصف اجمالي هريك پرداخته مىآيد : ( عس ) - يعنى نسخهء كتابخانهء « عمومى استانبول » ( ش 4667 ) كه تاريخ كتابت آن « رمضان 603 » ( ه . ق ) واسم كاتب نسخه « النقى بن المجتبى بن أبي شجاع الحسيني » است ، خواننده‌اى هم به نام « صفى بن علي بن أحمد بن حمزة » ، اين نسخه را طي ماههاى سال 640 ( ه . ق ) مطالعه وتاريخ‌گذارى كرده است . ميكروفيلم نسخهء « عس » در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران وجود دارد ( ش 49 ) كه تصويرى از آن در اختيار راقم اين سطور قرار گرفت ، أوراق آن ( 204 برگ ) تا انجام 403 صفحه شماره‌گذارى شده ، خط آن نسخ خوانا به شيوهء إيراني ، كاتب هم ظاهرا شيعي يا متشيّع وگويا سيّد علوي بوده است . ليكن يك قارى محشّى كه نسخه را در تملّك داشته وپيوسته بدان رجوع مىكرده ، بين سالهاى 879 تا 904 بر بعضي از مطالب متن به فارسي وعربى

--> ( 1 ) . Documenta Islamica Inedita , Berlin , Ak . Ve , 1952 , PP . 45 - 98 . ( 2 ) . PALESTISKY SBORNIK , 1959 , 4 , no . 67 , PP . 147 - 171 .