مقدمهء ويراستار نويسنده قصد كرده بود تا چنان كه معمول است ، در مقدمهء طبع جديد ( حاضر ) كتاب الآثار أبو ريحان بيرونى ( 362 ه / 973 م - 440 ه / 1048 م ) شرحي مختصر در أحوال وآثار مؤلّف بياورد ، ليكن به چند دليل از اين قصد بازگشت : يكى آوازهء بلند نام آن دانشمند إيراني واشتهار موفور كتاب الآثار وى ، كه بر روى هم اثر ومؤثّر را از هر تعريف وتوصيف ديگر بىنياز مىسازد ؛ وديگر اين كه ما به سهم خويش در باب حيات علمي أو يك كتاب مفرد ومستقلّ نوشته‌ايم « 1 » ، كه تداول پيدا كرده وهركه خواهد مىتواند بدان رجوع كند ؛ ونيز به سبب فزونى حجم كتاب حاضر بيش از حدّ متعارف ، كه ناچار با پرهيز از هرگونه اطناب وتفصيل زائد بايستى هم مطالب مقدّمه را به اختصار تمام بيان كرد . الآثار الباقية من / عن القرون الخالية ( آثار بازمانده از سده‌هاى بگذشته ) تا آنجا كه آگاهى يافته‌ايم ، پس از زمان بيرونى ( ن 1 س 5 ه . ق ) سه قرن بعد ( ن 1 س 8 ه . ق ) در محافل علمي عهد غازانى ، يعنى در حوزهء تاريخ‌نگارى خواجة رشيد الدين فضل اللّه همداني وزير ( 645 - 718 ه . ق ) محلّ عنايت خاصّ وتوجّه بليغ واقع شد ؛ چنان كه بشرح خواهد آمد خواجهء دانشمند هم با استفاده از آن در تاريخ « جامع » خويش ، ظاهرا دستور داد تا نسختي خوش خطّ وزيبا متضمّن بيست وپنج « مجلس » ( تصوير ) نقاشى هم از اخبار آن فرآهم آوردند ؛ آنگاه ديگر خبري از كتاب نداريم تا نيمهء دوم سدهء سيزدهم ( ه . ق ) كه عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنة ( 1234 - 1298 ه . ق ) وزير مشهور علوم عصر ناصري به ترجمه وشرح بهرى از آن پرداخت ( كه معروف است ) .

--> ( 1 ) . أبو ريحان بيرونى ( أفكار وآراء ) ، تهران ، طرح نو ، 1374 .