السلمي

444

مجموعة آثار السلمي

درگذشته وأو را وارث كتابخانهء غنى خويش كرده بود . به مرور زمان ، اين كتابخانه مركزى براي مجمع صوفيانه‌اى شد ؛ يعنى دويره ، كه سلمى در محلهء خود ، سكّة النّوند ، تشكيل داد . وى چهل سال آخر عمرش را در آنجا گذراند واحتمالا در طول اين مدت چندين مرتبه از بغداد بازديد كرد . سلمى در أواخر عمرش از جمله علماى برگزيدهء شافعي به شمار مىرفت . سلمى تأليفات فراوانى داشت وسرانجام تذكره‌نويس آيندهء خويش ، أبو سعيد محمد بن علي خشّاب ( 381 - 456 ) ، را در مقام ملازم ومنشى خود به كار گماشت . سلمى آثار بسيارى از خود ارائه داد كه شايد تعدادشان از صد متجاوز باشد وتقريبا سى نسخه از نسخ خطى وى موجود است . اين آثار را به سه بخش مىتوان تقسيم كرد : تذاكر أحوال وآثار أوليا ، رساله‌هاى حديث صوفيانه ، تفاسير قرآن . وى در هر يك از اين بخشها آثار مهمى عرضه كرده است . كتاب وزين تاريخ الصّوفيّة كه شرح حال هزار صوفي را گردآورى كرده ، فقط از طريق قطعات مستخرجه در منابع ديگر در اختيار ماست . اين كتاب احتمالا صورت گسترده‌ترى از تاريخ أبو بكر محمد بن عبد اللّه بجلى مشهور به ابن شاذان رازي ( ف . 376 در نيشابور ) بوده است . كتاب طبقات الصّوفيّة شرح حال كوتاه‌ترى است كه زندگى وگزيده‌اى از سخنان 105 صوفي را دربردارد . نوشته‌هاى سلمى در باب مباحث ورسوم تصوف كه أغلب با نام سنن الصّوفيّة مورد اشاره قرار گرفته ، امروزه در دست نيست ، ولى بخشهايى از محتواى آن جزو تأليفات أبو بكر أحمد بن حسين بيهقى ( 384 - 458 ) آمده است . براساس اين قطعات ، سنن سلمى احتمالا به مجموعه‌اى از رساله‌هاى كوتاه در باب آداب صوفيانه شباهت داشته است . اين مجموعه با عنوان مجموعهء آثار أبو عبد الرحمن سلمى در دو جلد به كوشش نصر اللّه پور جوادى در تهران به طبع رسيده است . تفسير اصلى سلمى ، حقائق التفسير ، كار عظيمى است كه هنوز به‌طور كامل منتشر نشده ، اما بخشهايى از آن به اهتمام ماسينيون وپل نويا به چاپ رسيده است . سلمى چندى پس از تكميل حقائق التفسير تفسير ديگرى به نام زيادات حقائق التفسير نوشت كه ضميمهء كتاب پيشين