سو ، و « خويهاى دنى كه اندر نفس خويش نكوهيده است » از سوى ديگر فرق مىنهد . « 58 » چه‌بسا سلمى خود با اين تفاوتها آشنائى داشته ، امّا مطمئن نيستيم كه أو در تنظيم مطالب خود از آنها استفاده كرده باشد . درست است كه بسيارى از عيوبى كه در فصول أولية كتاب ذكر شده است متعلق به دستهء أول يعنى معاصي است واخلاق پست ونكوهيده عمدة در أواخر كتاب ظاهر مىشود ، امّا گاهى هم اين ترتيب معكوس مىشود . بدنهء اصلى كتاب ( 4 تا 72 ) را فهرست عيوب نفس ومداواى آنها تشكيل مىدهد . هر بخش با عبارت « ومن عيوبها » آغاز وبا عبارت « ومداواتها » دنبال مىشود . « 59 » بعضيها عيوبى دارند كه گفته شده است ناشى از عدم اخلاص وايمان به خداست . بر خدا توكل ندارند ( 6 ، 33 ) در اداى وظايف ديني كوتاهى مىكنند ( 7 ، 47 ) يا اگر هم كاملا ادا كنند از روى غفلت ادا مىكنند ( 36 ، 61 ) زيرا گمان مىكنند كه زندگى درازى در پيش دارند ( تطويل الامل ) ( 24 ، 53 ) وخدا روز حساب را معلوم نيست تا كي به تأخير خواهد انداخت ( 43 ) ؛ به عبارت ديگر ، اين عدّه سخت پابند طاعت‌اند امّا اخلاص در قلب ايشان نيست ( 8 ، 9 ، 16 ، 18 ، 42 ، 48 ) . عجب هم عيب بزرگ ديگرى است . كساني كه مبتلا به آن باشند سخت خودبين واز خود راضىاند . عيب كوچك ديگران را مىبينند ، امّا عيب بزرگ خود را نه ( 13 ، 20 ، 35 ، 44 ، 46 ، 66 ) . خودپسندى ايشان موجب مىشود كه از عيبها وخطاهاى خود چشم‌پوشى كنند ( 70 ) وگمان كنند كه از مكر شيطان در امان‌اند ( 41 ) وهيچ تلاشى از براي اصلاح خود نكنند ( 45 ) . شهوات دنيوي خطر ديگرى است كه مدام انسان را تهديد مىكند ( 10 ، 11 ، 49 ) . شهوات باعث خواطر ردّيه ( أفكار بد ) ( 12 ) هواي نفس ( 37 ، 40 ) شكمبارگى ( 19 ) طمع وحرص به مال دنيا ( 27 ، 28 ، 55 ، 59 ) بخل ( 52 ) غضب ( 50 ) كذب ( 51 ) وحسد ( 56 ) مىگردد وانسان را به خودنمائى مىكشاند وكارى مىكند كه انسان مدايح باطل ودروغ ديگران را نسبت به خود باور كند ( 54 ) . همين شهوات دنيوي است كه باعث مىشود كه انسان همنشينى با اغنيا ( 72 ) ومخالفان واعراض كنندگان از حق ( 60 ) را دوست بدارد وبه فقر تظاهر كند ( 65 ) وبه مردم وانمود كند كه در توكل به سر مىبرد ( 62 ) . احساس سرور وراحت در دنيا مبتنى است بر غفلت انسان از عواقب أمور ( 36 ، 61 ، 67 ) . در عباراتى كه با « مداوات » آغاز مىشود نشان داده شده است كه چگونه انسان مىتواند

--> ( 58 ) . رساله ، ص 44 . ترجمهء فارسي ، به تصحيح فروزانفر ( تهران 1345 ) ص 132 . وبنگريد به : R . Hartmann , Al - Kushairi ? s Darstellung des sufitums ( Berlin 1914 ) pp . 76 - 7 . ( 59 ) . مگر بخش 7 ، كه به جاى « ومداواتها » آمده است « والخلاص من ذلك . »