كه طهارت قلب از عيوب است حفظ كنند ( 30 ) . توكلّ بر خدا دارند ولذا بي توشه به سفر مىروند ( 48 ) « 37 » واز هيچ پيشامدى نمىهراسند ( 17 ) « 38 » ، ودر هنگام بيمارى به طبيب روى نمىآورند ( 73 ) « 39 » . تدبير واختيار را كنار مىگذارند ( 36 ، 40 ، 74 ، 86 ) « 40 » ودر طلب رزق سعى نمىكنند ( 86 ) « 41 » وبالآخرة ، در محضر خدا مىكوشند تا كمال أدب واحترام را به جا آوردند ( 19 ) ، طريقي كه به عبوديت محض مىانجامد ( 26 ، 29 ) . از اين بررسى اجمالي معلوم مىشود كه آدابى كه در جوامع شرح داده شده است بر سه قسم كلى است كه گاهى نيز با هم تداخل دارند . اين سه قسم عبارتند از : آدابى كه مربوط به صوفي است در برابر خدا ، آدابى كه أو نسبت به خود بايد رعايت كند ، وآدابى كه در معاشرت با هم - مسلكان خود بايد رعايت كند . در مورد جهان خارج بندرت سخنى گفته شده است . اين درست به خلاف كارى است كه سلمى در آداب الصحبة كرده است . در آنجا از آداب معاشرت صوفي با پدر ومادر وفرزندانش « 42 » ، وغلامانش « 43 » ، وسلاطين « 44 » ، وغيره نيز سخن به ميان آمده است . اين جنبهء جوامع ، يعنى ملاحظهء آدابى كه مربوط به داخل فرقه است ، وصوفيه در تمايل خود به استناد به أحاديث آن را مورد تأكيد قرار داده‌اند ، خود نشان مىدهد كه اين اثر أولا وعمدتا از براي مريدان نوشته شده است . در واقع ، فصل آخر كتاب كه در آن نظر اصلى مؤلف خلاصه شده است ، خصوصا به مريدان مبتدى خطاب شده است ( 170 ) . به مريد گفته شده

--> مىبينيم كه آدابى كه در جوامع از براي صوفي شرح داده شده با أصول ملامتيان در رسالهء ملامتيه شباهت پيدا كرده است . ( 37 ) . رجوع كنيد به B . Reinert , Die Lehre Vom tawakkul in der klassischen Sufik ( Berlin , 1968 ) , pp . 197 ff . ( 38 ) . همان ، ص 162 به بعد . ( 39 ) . همان ، ص 207 به بعد . ( 40 ) . همان ، اندكس ، لفظ « تدبير » . ( 41 ) . دربارهء كوشش تسترى براي آشتى دادن اين كار با مذهب رسمي ، رجوع كنيد به همان اثر ص 9 - 247 - در جوامع گدائى نكوهش شده است ( 51 ، 53 ، 144 ، 154 ) بخصوص به صورت حرفه‌اى . قرائت نسخه بدل در 154 ، از براي « اخس الحرف » « أحسن الحرف » است واين ارزشى است كه در ملامتيه در نظر گرفته شده است ، در حالي كه در جوامع بطور كلى اين ارزش به گدائى داده نشده است . ( 42 ) . آداب الصحبة ، ص 64 ، 81 ، 82 . ( 43 ) . همان ، ص 52 . ( 44 ) . همان ، ص 86 .