خشك كلامي ودقّتهاى نقدي دور زد وگويى فراتر از كتاب « تجريد » ، « مواقف » و « مقاصد » اثر ديگرى پا به عرصه گيتى ننهاده بود « 1 » . با گذشت اين ايّام با ظهور ميرداماد در حوزه فكرى أصفهان ، فلسفه تحوّل نوينى يافت وآثار عميق فلسفي بر عرصه بحث ونظر نهاده شد ، لذا مكتب وى ، عصر ركود فكرى مكتب شيراز وآراء دشتكى ودوانى را در پرتوآرائى نو جلوه‌گر ساخت كه ساختارهاى بنيادين آن در مكتب صدرايى نمودار گشت . فيلسوف استرآباد همت خود را بر طرح آراء مشايى بنا نهاد وبر تدريس « شفاء » - كه مخّ فلسفه عقلي است - ممحّض گشت ولذا أو وتمام نام‌آوران آن عصر وبعد از آن به تحشيه وتعليق « شفاء » همّت‌گماشتند ، كه مىتوان ابتدأ از خودش « 2 » ، ملا صدراى شيرازي ، مير سيد احمد علوي ، آقا حسين خوانسارى ، ملا حسين تنكابني ، محمّد باقر سبزوارى وغيره نام برد « 3 » . محقّق داماد مباني خشك مشايى را با رنگ اشراقي ممزوج ساخت ودر صدد بناى حكمت يماني برآمد كه متأسفانه مباني پيچيده آن با دشوارگوييهاى وى سبب اضمحلال آن گشت ، ولى ردّ پاى آن را در جاى جاى آراء صدرايى مىتوان يافت وبا جلوه‌هاى نو در عرصه تحقيق نهاده شده ، كه در اين بين مىتوان از مسأله وحدت حمل ، تحليل حركت كمي وتوسطى وغيره نام برد . از اين رو محقق داماد خود را در زمره بزرگان فلسفه مىدانست ودر تأليفات ارزشمندش خود را شريك رياست ابن سينا ( شريكنا الرئاسيّ ، شريكنا في الرئاسة ) - يا شريك تعلمي فارابى ( شريكنا التعليمي ،

--> ( 1 ) - شايد بدون اغراق بتوان نام اين عصر را ، دوران « تجريد » وحواشي آن نام نهاد چه أكثر حواشي تجريد در اين دوران تحرير يافته است . ( 2 ) - ر . ك : « شفاء » ، مشكاة ، ش 259 كه با حواشي ميرداماد به خط أو است كه در دو دوره قرائت وتصحيح گشته است . ( 3 ) - وبه همين اعتبار شايد بتوان نام اين عصر را دوران « شفاء وشروح آن » گذاشت .