ه . ق سپرى نشده بود چنگيز خان سمرقند را نيز بتصرّف خود درآورد . تصرّف اين مركز علمي مهم را مىتوان آغاز دورهء سياه ركود علمي در جوامع مسلمين دانست . دوره‌اى كه در آن نه تنها بسيارى از استعدادهاى برجسته وعالمان طراز اوّل مسلمين از ميان رفتند كه قسمتى سترگ وارزشمند از ميراث علمي ويادگارهاى مكتوب آنان نيز به چاه فنا در افتاد . از پس سمرقند ، ودر ماه صفر سال 618 ه . ق گرگانج كه زماني پذيراى شيخ الرئيس ابن سينا ، بود نابود گشت . در همين روزگار مراكز مهم ديگرى همچون هرات ونيشابور وغزنين طعمهء آتش آنان شد . بغداد نيز كه در اين سألها هنوز در حيطهء تعرّضات اسلاف چنگيز قرار نگرفته بود در التهاب درگيريهاى سلطان جلال الدين منكبرنى با خليفه الناصر لدين اللّه بسر مىبرد . در همين روزگار جورماغون سردار اوكتاى قا آن كه پس از چنگيز بر تخت أو نشسته بود مناطق ديگرى همچون كابل وسند وسيستان وطبرستان وآذربايجان وعراق را به متصرفات مغولان ضميمه كرد . در سال 651 ه . ق يعنى سالهاى زاده شدن كاشاني فرزندزادهء چنگيز ، هولاگو خان به نيّت فتح قلاع اسماعيليه وانحلال خلافت بغداديان با لشكرهاى آراسته به إيران آمد وسه سال بعد قلاع اسماعيليان را فتح كرد وبسال 656 ه . ق طومار حكومت پانصد وبيست وپنج سالهء عباسيان را در هم نورديد . پس از فوت هلاگو خان در فاصلهء ميانى سالهاى 663 ه . ق كه سال مرگ هلاگو ودوران خردى وآغاز نوجوانى كاشاني است تا سال 736 ه . ق كه كاشاني بدرود حيات گفت به ترتيب هشت تن از منسوبان أو رياست امپراطورى گسترده مغولان در پهنهء فتوحات باخترى آنان را به عهده داشتند وأبو سعيد بهادر خان كه آخرين اينان است در آخرين سال زندگى كاشاني درگذشت . بدين ترتيب سراسر دوران زندگانى كاشاني در ايّام ناامنى ونابسامانى حاصل از تاخت وتاز اخلاف چنگيز گذشت ، تاخت وتازهايى كه در پى مرگ هر يك از اين سلاطين هشت‌گانه ودرگيريهاى اميران وسرداران آنها صورتي جديد مىيافت . تخريب بعضي از اين مراكز علمي بگونه‌اى بود كه نه تنها