عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
36
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
گذشت كاملا پذيرفتنى است كه در اين رابطهء دو سويه ، حموئى پرسشگر ، قونوى را مخاطب قرار دهد وجوابي كه از قونوى دريافته است بوسيلهء كاشاني نقل شده باشد . اكنون مىتوان گفت كه آن احتمال اوّل ، تنها از قرائت ناصواب ويراستاران متن ارزشمند نقد النقود ناشى شده است وبه هيچ روى نمىتواند در تاريخ پيشنهادى پيشين ترديد وارد كند . در پايان اين بخش اين بنده باز مىافزايد كه همه آنچه گفته شد تنها ظنّى است كه از مجموع قرائن تاريخي بدست مىآيد وهمانند ديگر تحقيقاتى كه بر أساس اين قرائن استوار مىشود ، تنها تا زماني اعتبار خواهد داشت كه قرينهاى ديگر برخلاف آن روى ننمايد ، از همين رو اين بنده به هيچ وجه مدّعى تعيين تاريخ قطعي سال ولادت كاشاني نيست وبه آنچه گفته شد تنها به عنوان يك احتمال - امّا احتمالي قوى - مىنگرد . 2 - ايّام تحصيل وعلومى كه فرا گرفت سالهاى آغازين نيمه دوّم قرن هفتم هجرى كه سالهاى آغاز كاشاني به تحصيل علم بوده است از تيرهترين دورههاى علمي در جوامع مسلمين به شمار ميآيد . در اين سألها به عللى كه يورش سياه مغولان به سرزمينهاى مسلمين را برجستهترين آنها مىتوان به شمار آورد مراكز اصلى علمي كه گرمترين حوزههاى علمي دانشهاى عقلي ونقلي را در خود داشت نابود شد وهزاران تن از اساتيد ودانشجويانى كه در شهرهائى همچون نيشابور وبغداد به مباحثات علمي اشتغال داشتند به ناگزير يا تسليم تيغ آخته مرگ شدند ويا اين مراكز را ترك گفتند . چنگيز خان كه در سال 612 ه . ق پكن را فتح كرده بود در پى بىخردى خوارزمشاه در آخرين ماههاى سال 616 ه . ق با سپاهى كه شمار آن را از دويست تا هشتصد هزار نفر دانستهاند به اترار لشكر كشيد وبا فتح آن ، شهرهاى كنارهء رود جيحون به دست سپاهيان سردار مدبّر مغول تصرّف شد . چند ماه بعد در حالي كه هنوز ماههاى آغازين سال 617