آمده وقونوى نيز بسال 673 ه . ق رحلت كرده است ، مىتوان يقين كرد كه تبريزى مذكور در متن غير از شمس الدّين تبريزى معروف است ، چه بين فوت أو تا فوت قونوى سى وسه سال فاصله زماني است وكاشاني نيز سألها پس از اين تاريخ شرح خود را نگاشته است ودر آن زمان أساسا شمس الدّين تبريزى در قيد حيات نبوده است تا در خواستش موجب تدوين اين شرح شده باشد . هر چند قوّت اين دليل بگونه‌ايست كه نيازمند به مؤيّد نمىباشد امّا باز در تأييد آن مىافزايم كه تبريزى مذكور در مقدمه شرح فصوص محمد بن مصلح ناميده شده است ، حال آنكه مرشد بزرگ مولوى همه جا به عنوان محمد بن ملك داد « 1 » يا محمد بن علي بن ملك داد « 2 » خوانده شده است . وآخرين سخن آنكه آن گونه كه از « مقالات » بر مىآيد ، شمس را نمىتوان در شمار بزرگانى كه معرفت را از مكتب شيخ أكبر آموخته‌اند ، قرار داد ويا حتّى در شمار ارادتمندان به ابن عربيش دانست . از اين رو بس بعيد مىنمايد كه از كاشاني - ويا هر عارف ديگرى - تدوين شرحي بر فصوص الحكم را در خواست كرده باشد . بر أساس آنچه گذشت صحّت احتمالي كه در سال ولادت كاشاني داديم نمىتواند به وسيلهء ذكر نام اين عارف تبريزى در آثار كاشاني مورد خدشه قرار گيرد . گفتيم كه به احتمال قوىّ كاشاني در سالهاى 650 تا 660 ه . ق پا به عرصهء گيتى نهاده است . اكنون بناچار بايد اشاره‌اى كوتاه به سخنى داشته باشيم از يكى از برجسته‌ترين ديده‌وران حوزهء فلسفه وعرفان شيعي كه بخاطر نزديكى روزگار زندگى أو با كاشاني « 3 » وارادتى كه به أو مىورزيد « 4 » ، سخنش مىتواند محدودهء زماني پيشين را كه براي ولادت كاشاني پيشنهاد كرديم به وادى ترديد فرود آورد . اين بنده در ابتدأ متن آن سخن را نقل مىنمايد وآنگاه دو قرائتى را كه از آن مىتوان نمود بدست مىدهد .

--> ( 1 ) . بنگريد : نفحات الانس ص 464 . ( 2 ) . بنگريد : الذريعة بخش دوّم مجلّد نهم ص 539 شمارهء 2989 . نيز بنگريد : ريحانة الأدب ج 3 ص 238 . نزهة المجالس 156 . ( 3 ) . أو بسال 719 يا 720 يعنى شانزده يا هفده سال پيش از درگذشت كاشاني زاده شده است . ( 4 ) . در اين باره پس از اين سخن خواهيم داشت .