خيال كه سماء دنياست وبعالم شهادت نزديكتر از همه ، شكل وصورتي ونقشى ووضعي معيّن جزئي پيدا كند ، آنگه قوّت شوقى جهت اظهار آن اعصاب وآلات تنفّس وزبان را در كار آرد تا گفته شود ، يا دست وپا / 117 - A / وساير جوارح را استعمال كند تا كرده شنود آيد « 1 » . پس همچنين وجود كلّ - من حيث هو كلّ - يك حقيقت بىتعدّد وتكثّرى « 2 » ولكن أو را ظاهري وباطني وعيني « 3 » وشهادتي است بر مثال أرواح وأجساد وقوا وأعضاء ، واز اين جهت فرمود : إنّ اللّه - تعالى - خلق آدم على صورته « 4 » ؛ وچون هيچ وجود جز وجود مطلق نيست پس هر كه خود را يافت أو را يافت و يَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ « 5 » در حقّ أو صادق آمد از صفت ظلومى و / 118 - B / جهولى خلاص يافت ، واگر نسبت أنانيّت بخود كرد ، كرد « 6 » وبدان محجوب شد ، بصفت ظلومى موصوف گشت وبسمت شرك موسوم آمد كه : إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ « 7 » . واگر حقيقت اين آيت نشناخت وآن را ملك خود نساخت در وصمت جهولى گرفتار ماند وبتعذيب لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكاتِ « 8 » معذّب ومبتلا شد .

--> ( 1 ) . عبارت در نسخه اين چنين است . ( 2 ) . اين چنين است . شايد : + است . ( 3 ) . اين چنين است . شايد : غيبى . ( 4 ) . بنگريد : التّوحيد ص 152 ، 153 . الاحتجاج ص 191 . سعد السّعود ص 34 . بحار الأنوار ج 4 ص 11 ، 12 ، 14 ، 320 ، ج 10 ص 176 ، ج 11 ص 121 ، ج 57 ص 103 ، ج 61 ص 33 . نيز بنگريد : مسند أحمد ج 2 ص 244 ، 251 ، 323 ، 434 ، 463 ، 519 . مسند حميدى ج 2 ص 476 شماره‌هاى 1120 ، 1121 . تهذيب تاريخ دمشق ج 1 ص 395 . فتح الباري ج 11 ص 3 . المغنى عن حمل الاسفار ج 2 ص 166 . علامه مجلسي روايتي از حضرت رضا - سلام اللّه عليه وعلى آبائه وأولاده - نقل كرده است كه در آن ، آن حضرت از نقل اين قطعه از حديث بصورت جداگانه نهى فرموده‌اند . ( بنگريد : بحار الأنوار ج 4 ص 11 . صدوق ( ره ) را نيز سخنى در شرح اين امر ونهى است . بنگريد : التوحيد ص 152 . تفسير حديث را نيز از سخن حضرت امام محمّد باقر ( س ) بنگريد به : التّوحيد ص 103 . بحار الأنوار ج 4 ص 13 . ( 5 ) . قسمتى است از مباركه 73 أحزاب . ( 6 ) . اين چنين است . شايد : - كرد . ( 7 ) . قسمتى است از مباركهء 13 لقمان . ( 8 ) . قسمتى است از مباركهء 73 احزاب .