عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )

235

مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى

1 - گواهى كاتبان نسخ مخطوط اين كتاب ، كه بتصريح آن را نوشتهء كاشاني دانسته‌اند . 2 - فهرست‌نگارانى كه به اين كتاب اشاره كرده‌اند - مرحوم علّامهء تهرانى ، « 1 » كاتب چلبى « 2 » وخود بروكلمان « 3 » كه قونوى را صاحب لطائف دانسته بود - آن را به كاشاني منسوب كرده‌اند . 3 - يكى از آثار مسلّم عبد الرزّاق كه در صحّت اسناد آن به وى هيچ ترديدى نيست [ : اصطلاحات الصّوفية ؛ بنگريد : همين كتابنامه ، شمارهء 12 ] پيرايشى است از همين كتاب ، اين بنده در معرفى آن اصطلاحات نامهء خردتر ، اشاره نمودم كه قسمت اوّل آن كتاب برگزيده‌اى است از لطائف كه در اندك مواردى افزايشى نيز يافته است . امّا مانندگىهاى فراوان عبارات اين دو متن - كه به چند نمونهء آن اشاره شد - نشان مىدهد كه لطائف متن اصلى آن كتاب بوده است . امّا از آنجا كه لطائف پيش از تدوين شرح بر منازل السّائرين پديد آمده بود واز اين رو فاقد توضيح منازل هزارگانهء مذكور در آن شرح است ، كاشاني گزينه‌اى از اصطلاحات عليم خانقاهيان را از اين كتاب بر گرفته وبهمراه ترتب وتوضيح آن منازل - كه قسم دوّم اصطلاحات الصّوفيه را تشكيل مىدهد - بصورت كتابي مستقل در آورده است . اكنون با توجّه به آنچه گفته آمد وبويژه با عنايت به اينكه همهء فهرست‌نگاران ، آن را از آن كاشاني دانسته‌اند ، نمىتوان در درستى آوردن آن در اين مجموعه ترديد نمود . امّا أستاذ عثمان إسماعيل يحيى « 4 » ودرّ فريد علّامه جلال الدّين همائى « 5 » با اشاره به اينكه نام سمنانى با لقب « شيخنا » در اين كتاب آمده است ، در درستى اين نسبت شك كرده وآن را از مؤلّفى مجهول دانسته‌اند . ما پيش از اين بتفصيل باز نموديم كه كاشاني هم سفري به سمنان داشته است وهم بمقتضاى آنكه مظهر ناسوتى دو اسم « الكريم » و « القادر » بوده ، خود را مفتقر به جميع موجودات وحتّى نيازمند به « أحقر الكائنات » مىدانسته است ، حال آوردن چنين لقبى براي يكى از مشايخ

--> ( 1 ) . بنگريد : الذّريعة ج 18 ص 313 . ( 2 ) . بنگريد : كشف الظّنون ج 2 ستون 1552 . ( 3 ) . بنگريد : 28012 و sii و . 2 / 262 P و . gal ( 4 ) . بنگريد : التّجليات الالهيّة ، پىنوشت ص 761 . ( 5 ) . بنگريد : پيش‌نوشت ايشان بر نسخهء « ر » ص 2 B .