عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )

115

مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى

در گذشت أو ، نسخه اصطلاحات الصّوفيه‌اش بوسيلهء صدر الدّين جنيد بن فضل اللّه نواده ظهير الدّين على - أستاذ كاشاني - كه بزرگترين شيخ آن روزگار در تمامى شيراز بود ، به مقابله وتصحيح گرفته شده است . در سطور گذشته از تأثير أو در عرفان وعرفاى همروزگارش سخن داشتيم . توضيح « جايگاه كاشاني در جغرافياى تصوّف » نمىتواند از بيان تاثيرى كه أو بر عرفاى متأخّر داشت تهى باشد . امّا رعايت اختصار را تنها به تأثير أو بر سيد حيدر آملي وسيد نور الدّين نعمت اللّه ولى - دو عارف بزرگ شيعي متأخّر كه بيشترين تأثير را در تأسيس وتحكيم مباني عرفان شيعي ورواج وگسترش آن داشتند - اشاره مىكنم . در آئينهء آثار اين دو عارف سترگ كه به ترتيب در سالهاى 720 ه . ق و 730 ه . ق يعنى در سنين كهولت كاشاني زاده شدند ، وتا ساليانى دراز پس از درگذشت أو زيستند « 1 » ، مىتوان تأثير وحضور پر نشاط عبد الرزّاق را بروشنى ملاحظه كرد . اين دو عارف فرزانه نه تنها در ميانهء آثارشان به دفعات از كاشاني ياد مىكنند كه هر دو به اقتفاى أو رفته‌اند ، اوّلى اصطلاحات الصّوفيّة را به تلخيص وتهذيب گرفته « 2 » ودوّمى گردانيده‌اى پارسى به همراه توضيحاتى كه بيشتر به نظم است از آن پرداخته « 3 » . بهر روى آن گونه كه پيش از اين گفتيم على رغم حوزهء گرم قونوى ووجود شاگردان بسيار در آن كه شمارى از آنها در تبيين معارف الهى به مرتبه‌اى بلند دست يافتند ، كاشاني پس از قونوى بزرگترين معرّف مكتب شيخ أكبر است ودر همان حال ، نقش أو در انتقال مباني وآراء نحلهء خراسان بزرگ ، نقشى است بس بلند ويگانه . هر چند تأثير بعضي از مشايخ در مناطقى خاص بيش از تأثير كاشاني در آن مناطق بوده است - نظير بسط معارف إلهي در شام كه بهمّت تلمسانى صورت گرفت - امّا در پهنهء عمومى تصوّف تأثير عبد الرزّاق ، تأثيرى منحصر بفرد است ولذا مىتوان

--> ( 1 ) . آملي پس از 787 ه . ق وسيد نعمت اللّه بسال 834 ه . ق رحلت نمود . ( 2 ) . بنگريد : أعيان الشيعة ج 6 ص 273 ستون 2 . مقدّمهء عربى مصحّحين بر جامع الاسرار ص 20 . ( 3 ) . بنگريد : رساله‌هاى سيد نور الدّين نعمت اللّه ولى ج 4 ص 3 . دربارهء اين دو كتاب پس از اين سخن خواهيم داشت .