سبب تنزل وجود انسان از مقام تعيّن ثانى و عالم اسما و صفات و عالم ذرّ و مقام سماى اطلاق و عالم قضا و مرتبهء ام الكتاب به عالم ماده و گيتى و عالم خلق و كثرت و ارض تقييد ، همان نيل كمالات و درك فضايل و اتصاف به وجودى جمعى احدى است . و حدوث انسان در بدن مادى و كالبد جسمانى و ورود آن در عالم حركات و متحركات ، جهت ايجاد و يا ظهور و اظهار قوس ديگر وجود است كه از آن به معراج تركيب ، تعبير شده است ، كما اين كه از قوس ديگر وجود به معراج تحليل ، تعبير نموده‌اند كه ماده و هيولاى انسانى بعد از استقرار در رحم ، شروع به تكامل نموده و اين سير و ترقى و معراج به غايت وجودى خود كه فناى فى اللّه باشد ختم مىشود . لذا تنزل و ترقى ، شأن ذاتى وجود است . و همان طورى كه وجود ، در مقام نزول ، به حسب نفس ذات ، متجلى است ، در قوس صعود نيز بالذات قبول تكامل نموده و جوهر ذات وجود ، متحرك و سيال است [ 1 ] .

--> ( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 156 . ( 2 ) . جميع محققان از قدماى قائل به تناسخ ، مرادشان از تناسخ ، تناسخ ملكوتى و متصور شدن نفوس به صور اعمال و افعال و نيات است ، كما اين كه شيخ رئيس نيز در برخى از مسفورات خود ( رساله اضحويه ) به اين معنا متفطن شده است . اگر چه با برخى از اصول و قواعد او توافق ندارد و ليكن - لم يقدر على حلّه و تحقيقه - در رساله گويد : « و الغرض فيه الإشارة إلى الهيئات الرديئة التي تبقى في النفوس بعد الأبدان ، إذا كانت شريرة فاجرة فتتعذّب بها النفوس و تكون