عظيم‌تر است . شيخ در مباحث مربوط به معاد بر اين معنا كه نفوس انسانى بعد از بوار و خراب ابدان ، به حقايق لذات و آلام جسمانى مىرسند برهان اقامه نموده است . و كأنّه تعلق نفس به بدن و اشتغال آن به تدبير هيكل جسمانى متعلق روح ، از شهود ادراكات عقلى و لذت و الم روحانى مانع است . و نيز فرمودند رغبت حكماى الهى در ادراك سعادت عقلى ، از رغبت آنها به نيل به سعادت و لذات بدنى بيشتر است ، اگر چه سعادت بدنى نيز به آنها اعطا شده است [ 1 ] ، ( اگر چه داده شده‌اند سعادت بدنيه را ) . و يا اين كه در ترجمهء كلام شيخ بگوييم : يعنى اگر چه حكماى الهى نيز اعطاى سعادت بدنيه كرده‌اند و از لذات و آلام جسمانى مخصوص به ابدان در قيامت خبر داده‌اند ؛ چه آن كه جمعى از اهل حكمت ، از انبيا بوده‌اند و انبيا - عليهم السّلام - به معاد جسمانى خبر داده‌اند و در اعتقاد به آن اصرار ورزيده‌اند . * * * صاحب شوارق و برخى ديگر از افاضل حكما معتقدند كه حكماى اسلامى در اعتقاد به حشر ابدان و معاد جسمانى مقلد صرفند . در گوهر مراد گويد : « . . . حكماى اسلام بلكه جميع حكماى الهيين نيز قائلند به معادين جميعا ، ليكن در معاد جسمانى مقلد باشند و به تصديق انبيا اكتفا نمايند ، و تصحيح اين معاد به استقلال عقل نتوانند كرد . . . » .