بنابر آنچه بيان شد از باب وفا به وعد [ 1 ] و وعيد ، عود انسان [ 2 ] و رجوع او به زندگى بعد از موت ، واجب و لازم است . و اين خود از مستقلات عقليه بشمار مىرود . عقايد و آرا در باب معاد از اين قرار است : اكثر متكلمان ، به معاد جسمانى فقط معتقدند . و اكثر محققان از حكما و فلاسفه ( اوايل ) به معاد روحانى معتقدند ، چون قوام انسان را به نفس ناطقه دانند و باقى ، نفس و روح است . و بدن ، فانى و معدوم مىشود . برخى از محققان حكما - اهل تحقيق از متألّهان حكما در ادوار اسلامى و محققان از متكلمان - به هر دو معاد - جسمانى و روحانى - قايلند .

--> ( 1 ) شفاعت ، از علل اتفاقى - نظير شفاعت در دار دنيا - بشمار نمىرود . و بايد استحقاق شفاعت و مبدأ ظهور و بروز نور شفعا در باطن نفس انسانى موجود باشد . اين نحو قابل قبول نيست كه انسان غوطه‌ور در انواع موجبات بعد از حق ، مستحق شفاعت باشد . آنچه كه از شفاعت در اذهان عوام شيعه موجود است ، موجب بلا اثر نمودن تمام احكام آسمانى است .