در اين صورت اعم است از رحمت رحيميه و رحمانيه ، لذا در آيات و رواياتى كه يكى از اين دو لفظ ذكر شده است مثل « أَنَّ اللَّهَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ » و يا مثل « الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ » مراد ، اعم از دو قسم ترحم است . بايد دانست كه حقيقت و اصل رحمت به حسب اصل ذات ، حقيقتى كلى و سعى و اطلاقى است و تعدد و تكثّر ، از ناحيهء ظهور رحمت كلى و مطلق در مراحل و مراتب و تقيّد آن حقيقت اطلاقى ، به قيود مختلف است ، لذا اصل رحمت ، در مقام جمع وجود ، عين حقيقت وجود و نفس وجود حق اول است و اتحاد آن با ذات ، مثل اتحاد اسم و مسمّاست ، لذا مىتوان رحمان و رحيم را علم ذات قرار داد و لذا بعضى ، اين اسم را صفت جمال دانسته‌اند . روى اين اصل ، رحمت ، در كليهء اسماى الهيه سارى است و هر اسمى ، از اين اسم اعظم ، داراى حظّ و بهره است . و از اينجاست كه رحمت ، در مقام ظهور خلقى ، عين وجود منبسط است . و از اينجاست كه ظهور حقايق در مقام واحديت و تجلى اسماى الهيه در اعيان ثابته به وجود علمى ، از باب انطواى كثرات در وحدت ، از تجلى حق به اسم رحمت و يا ظهور حقيقت وجود به صورت رحمت ، حاصل شده است . و از اينجاست كه حقيقت محمديه به اعتبار مقام قاب قوسين و مرتبهء « أو أدنى » و نيز به لحاظ تجلى در آيات آفاق و انفس ، « رحمة للعالمين » است ، به اعتبار وساطت در ترقيم نقوش و كلمات وجوديه ، واسطهء در فيض و مرتبه‌اش عين وجود منبسط به اعتبارى و به اعتبارى مقام او ، همان عقل اول است كه « اول ما خلق اللّه نورى » و به اعتبار نهايات وجودى ، واجد مقام و مرتبهء شفاعت كليه است به نحوى كه خطاب از مقام كرّوبى ( در مقام تكرّر شفاعت ) به او مىرسد كه يا محمد ، براى غضب حق زمينه‌اى باقى نگذاشته‌اى به اعتبار احاطه و شمول كليهء رحمت است كه اسم منتقم و اسم جبار و ذو البطش الشديد نيز از حكم اين اسم خالى نيستند ، از آن جهت كه حكم حق و قضاى الهى در اعيان وجودى حتمى است و به اين لحاظ هر اسمى بالضرورة