جميع اجسام از فلكى و عنصرى فانى شوند ، ثم حق تعالى خلايق را براى رسيدن به نتايج اعمال خود زنده نمايد . نگارنده ، اول به بحث اعادهء معدوم و امتناع آن مىپردازد ، بعد به اين بحث كه آيا فناى جميع حقايق وجودى امكان دارد ؟ و نيز اين بحث در كتب اهل كلام از عامهء صاحبان وسوسه و اهالى مجادله [ 1 ] عنوان شده است كه : آيا ايجاد عالمى مماثل عالم موجود ، ممكن است ؟ حكما وجود آن را محال و متكلمان جايز دانسته‌اند و گفته‌اند : حكم الأمثال واحد . اما مسألهء اعادهء معدوم ، جمعى از متكلمان جهت تصحيح حشر اجساد و معاد جسمانى به جواز اعاده معدوم معتقدند . و حكما و جمعى از محققان اهل كلام به امتناع اعاده معدوم قايل مىباشند . قايلان به جواز ، دو وجه ذكر كرده‌اند : يكى آن كه دليل بر امتناع آن ، وجود ندارد و هر چه كه بر امتناع آن ، دليلى قائم نشود ، بايد به امكان و جواز آن حكم ، نمود . و ديگر آن كه : چون بين وجود مبتدأ و معاد مماثلت برقرار است ، تحقق وجود مبدأ دليل است بر امكان وجود معاد ، چه آن كه شىء تا ممكن نباشد موجود نمىشود و اقوى دليل بر امكان شىء وقوع آن است [ 2 ] .