صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

422

شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )

حكيم سبزوارى هشت اصل جهت اثبات صور برزخى و جواب از مناقشات و اشكالات حكماى مشائيه مقرر نموده است كه عبارتند از : بيان وجوه فرق بين علت تامه و علت ناقصه ؛ و تقرير آن كه تشخّص شىء به نحوهء وجود آن شىء است و تحرير وجوه فرق بين تشخّص و تميّز و تعيّن ؛ و تقرير آن كه عالم برزخ عالم صور صرفه است ، بدون ماده ؛ و تحقيق آن كه به ازاى هر صورت شخصى مادى دنيوى ، صورتى شخصى مجرد به تجرد مثالى در عالم مثال موجود است و به ازاى هر نوعى از انواع شامل اين افراد مثالى و مادى ، فردى واحد و مجرد تام عقلانى در عالم مثل عقليه و مرتبهء عقول متكافئه عرضيه تحقق دارد . اصل ديگر مقرر در كلام حكيم سبزوارى آن است كه : هر نوعى با قطع نظر از عوارض شخصى و موجبات تكثر فردى ، از باب آن كه صرف شىء قابل تكرار و تعدد نيست ، واحد است ، لذا عقول ، انواع منحصر بفردند و تكثر ، اعم است از تكثر ناشى از ماده يا جهات متكثرهء ناشى از فاعل خلاق فرد ؛ و اصل ششم و هفتم و هشتم عبارت است از اين كه وجود ، مقول به تشكيك است و مىشود حقيقت واحد به حسب وجود خارجى داراى افراد متكثر متعدد باشد [ 1 ] و نيز هر مرتبه از وجود ، داراى احكام مخصوص به همين مرتبه مىباشد ، با حفظ وحدت اصل حقيقت ، سارى در افراد و مقوّم مراتب و در همين اصل جواز تشكيك و وقوع حركت در جواهر حقايق مادى را گنجانيده است ؛ و در اصل ديگر عقول را به عقول طولى و عرضى منقسم نموده است و نيز اشاره نموده است به وجود عقول