صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

31

شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )

در بدن ، نظير سريان آب در برگ گل و سريان نار در فحم . موت به عقيدهء اين دسته از مردم ، سبب اضمحلال و فناى اين جسم لطيف سارى در بدن است . متألّهان از حكما و محققان از اهل كلام ، نفس ناطقه و روح آدمى را جوهرى مجرد ، از علايق ماده دانند ، كه اين جوهر نفيس ، بالذات از ماده و لوازم آن مثل زمان و مكان و وضع و جهت و . . . مجرد است . و به حسب فعل ، از ماده مستغنى نيست و تعلق آن به بدن ، تعلق تدبيرى است ، و از ناحيهء بدن با آن كه بالذات تجرد دارد ، به كمالات لايق خود مىرسد و تعلق آن به بدن ، جهت تكميل و تكامل است . به عبارت واضح‌تر ، روح ، براى نيل به مقامات و مراتب عاليه به بدن تعلق گرفته است . و تعلق روح به بدن و احتياج آن به جسم ، در مرتبهء ذات نفس مجرد ، مأخوذ نيست و در صميم ذات ، مجرد تام است . بنابراين مسلك ، روح و نفس ، در واقع به بدن تعلق دارد آن هم تعلق تدبير و تصرف . و چون ذاتا از ماده مبرّا است و از ماده تجرد دارد ، قائم به آن نيست بلكه بدن ، قائم به نفس است [ 1 ] .