مرتبه عقل و سرّ و خفاى نفس كه در آن مقام ، نفس محكوم به احكامى است جدا از بدن و مقام بدنى نفس ، مرتبهء نازلهء نفس است نسبت به برخى از نفوس و برخى از نفوس ، مقام و مرتبه‌اى مترفع از مرتبهء جزئى و مجرد برزخى ندارند و در مرتبهء تجرد برزخى توقف نموده‌اند . مسأله اتحاد نفس با بدن و تحقق اين دو بوجودى واحد ، متفرع است بر اتحاد ماده و صورت در جميع موجودات مركب از جهت قوه و فعل . و معناى اتحاد آن است كه ماده وجودى منحاز و جدا از صورت ، وجودى ندارد كه به لحاظ انضمام اين دو ، وجودى واحد واقع در مقولهء جوهر بوجود آيد ، بلكه در هر شىء مادى و مركب از قوه و فعل ، قوه از باب ابهام و عدم تحصل و ماده از باب آن كه قوة الوجود و جوهر بالقوه است فقط به جهت فعليت و تحصل تحقق دارد و شىء ، وقتى منضمّ به شىء ديگر ملاحظه مىشود كه در مقام ذات ، حقيقتى جدا از مقام انضمام داشته باشد ، و انضمام در مرتبهء متأخر از آن ، لحاظ شود و بدون صورت ، داراى فعليت و تحصل باشد ، در اين صورت ، خود بالاستقلال ، فعليتى از فعليات است و امكان ندارد از اين جهت ، جهت فعليتى به آن تنويع دهد و آن را داخل نوعى از انواع نمايد [ 1 ] و صورت استعدادى انسان در ماده ، طالب يافتن ذات خود و رجوع به مقام جمعى خودش است . مسأله اتحاد ماده و صورت در باب اتحاد نفس با قواى مبدأ تجلى و واسطهء اظهار افاعيل نفس ، با اشكالات روبرو مىشود و اتحاد آن با اعضا و صور مادى بلكه قواى منغمر در ماده ، مستلزم محاذيرى است كه تخلص از اين اشكالات براى متضلّع در مباحث امور عامه و الهيات ، امكان ندارد . و اصولا تصور اتحاد