از عناصر نسبت به صورت اخير بايد ماده و زمينه به حساب آيد ، از باب آن كه فعليت ، از قبول فعليت ابا دارد و هر عنصر قابل صورت ، مادامىكه به فعليت خود باقى است در عرض فعليت ديگر قرار دارد ، بايد از ناحيهء فعل و انفعالات حاصل در بسايط ، جهت قوه و مادهء حامل فعليت به وجود آيد تا از امتزاج ، صورتى تام‌تر و كاملتر و از جهت مبدئيت اثر جامعتر به وجود آيد تا صورت يكى از مواليد ، در موضع استعداد حاصل شود و اول صورت حاصل در ممتزجات عنصرى صورت معدنى است . و بعد از استيفاى درجات عنصرى و معدنى مادهء صور نباتى حاصل آيد ، لذا كاملتر از صورت معدنى است . خلاصه كلام آن كه تا صور بسايط ، از امتزاج زايل نشود و ممتزج از اين صور مادهء واحد ، از براى صورت نوعى واحد - مثلا صورت معدنى - زمينه نشود ، صورت مركب از عناصر ، حاصل نمىشود ، چه آن كه صورت واحد ، در مادهء مستعد و واحد ، حلول نمايد و به فرض بقاى صور عناصر ، اولا فعليت بما هى فعلية ، قبول فعليت اخرى ننمايد و به فرض آن كه اين صور ، از براى صورت نوعى ديگر ماده شوند ، لازم آيد كه صورت ، واحد و ماده ، متعدد باشد ، آن هم مواد متعدد موجود در عرض يكديگر . شيخ ، بعد از بيان آن كه در عصر نزديك به زمان او ، برخى به زوال و عدم بقاى عناصر و بسايط معتقد شده‌اند ، گويد : « فمنهم من جعل تلك الصورة أمرا متوسطا بين صورها ذات اللحميّة ، و يرى أنّ الممتزج بذلك يستعدّ لقبول الصورة النوعية للمركبات . و منهم من جعل تلك الصورة صورة أخرى من صور النوعيات ، و جعل المزاج عارضا لها لا صورة لها » . شيخ ، بعد از نقل اين وجوه از قائلان به عدم بقاى صور عناصر در ممتزجات ، در مقام رد معتقد آنان برآمده و اين قول را از اباطيل و اوهام دانسته و گفته است : اين مسلك اگر حق باشد در هنگامى كه بر مركب ، صورت نار غلبه نموده و بر آن