اين مسلم است كه در اجزاى مركبات حقيقى ، تأثير و تأثر و فعل بعضى از اجزا در جزء ديگر و انفعال و تأثر جزئى از جزئى ، در حصول قوه و استعداد ، جهت قبول صورت ديگر اكمل از صور عناصر اصلى ، شرط اصلى است . و ما در مقام تحقيق در نحوهء وجود مركب حقيقى گفتيم : مركب حقيقى حاصل نمىشود مگر آن كه بين اجزا ، افتقار و عليت به حسب كثرت لازم تركيب از اجزا و وحدت حقيقى و تحقق اجزا به وجودى واحد و ماهيت واحده موجود باشد . و نيز گفتيم : حصول وحدت خاص ، شرط تحقق مركب حقيقى است و مجرد اتحاد وجودى ، ملاك حصول تركيب حقيقى نمىباشد . به هر حال در مركب حقيقى ، برخى از اجزا بالفعل مىباشند و بعضى بالقوه و بعضى ، علت و برخى ، معلول و جزئى ، سارى در مراتب مختلف و اجزايى محل در برخى از مركبات و وقوع جميع اجزا در سلك وجودى واحد و ماهيتى واحده ، بالأخره وجود كثرت به اعتبارى و تحقّق وحدت به اعتبارى . و اين مسأله نيز از امور مسلم است كه بدون تماس و تلاقى اجزا تأثير و تأثر طبيعى در اجزاى مركب واحد حاصل نمىشود . و اين نيز مسلم است كه صور بسايط و عناصر اصلى ، اگر به حال خود مثل حال قبل از تركيب باقى بمانند ، مركب حاصل نمىشود ؛ چه آن كه اگر اجزا ، فعليت اصلى خود را نگه دارند ، تركيب طبيعى و ذاتى موجود نمىشود و جهت قوه و جهت فعليت به وقوع نمىپيوندد و هر فعليتى فعليت ديگر را نفى نمىنمايد و هر صورت متحصل بالفعل ، داراى وجودى و ماهيتى است مباين با وجود و ماهيت صورت و فعليت ديگر و با وصف تحصّل و فعليت ، اجزاى متحقق فقط منشأ حصول مركب اعتبارى خواهند بود نه تركيب حقيقى و اثر مترتب بر اجزا نيز ، چيزى غير او اثر حاصل از نفس اجزا جدا جدا از يكديگر نخواهد بود و حال آن كه اجزا